BoekenBoekachtergrondEn ze leefden nog lang en gelukkig…

En ze leefden nog lang en gelukkig…

-

Of waarom sprookjes onverminderd populair blijven

Sprookjes zijn hot! Dat blijkt wel uit de vele televisieseries en filmadaptaties die uit de grond zijn gestampt de afgelopen tijd (denk aan Once Upon a Time, Frozen, Mulan, Pinocchio, Aladdin), maar ook in boeken blijven sprookjes een onverminderd populair thema. En hoewel er elk jaar tientallen nieuwe sprookjesboeken voor kinderen verschijnen (denk bijvoorbeeld aan de Sprookjesverteller van Thé Tjong-Khing en de geweldige Kikkerbilletjes van de koning van Janneke Schotveld), verschijnen er ook voor oudere lezers steeds meer verhalen die hun oorsprong vinden in sprookjes. Hoe komt het toch dat deze eeuwenoude sprookjes na al die tijd nog steeds zo’n belangrijke inspiratiebron vormen voor hedendaagse schrijvers?

Grimmige volksvertellingen

Om die vraag te beantwoorden, zullen we eerst wat verder terug in de tijd moeten. Want vroeger waren die zoetsappige, lieve sprookjes natuurlijk lang niet zo gezellig. Het waren grimmige volksvertellingen voor volwassenen die vooral mondeling werden doorverteld. Wist je dat Doornroosje in het oorspronkelijke sprookje bijvoorbeeld verkracht wordt door haar ‘prins op het witte paard’ en negen maanden later bevalt van een tweeling, en dat allemaal terwijl ze slaapt? Pas toen de sprookjes werden opgeschreven, onder andere door de gebroeders Grimm, Charles Perrault en Hans Christian Andersen, werden de verhalen gekuist en omgetoverd tot kinderverhaaltjes met belangrijke levenslessen.

Dit betekent echter zeker niet dat deze eeuwenoude sprookjes niet langer interessant zijn voor volwassenen. Integendeel, zelfs, want de impact van sprookjes in fantasy- en sciencefictionboeken is de laatste tijd gigantisch. Waarom zijn sprookjes zo tijdloos en keren schrijvers steeds maar weer terug naar deze oude volksvertellingen? Het antwoord is simpel: zoals de gebroeders Grimm en Charles Perrault al hebben bewezen kun je je eigen draai geven aan sprookjes zonder aan herkenbaarheid te verliezen. En dat is precies wat veel hedendaagse fantasyschrijvers doen.

Moderne twist

Het leuke aan sprookjes is dus dat ze voor iedereen herkenbaar zijn. Wie is er niet opgegroeid met Roodkapje, Assepoester en Doornroosje? We werden vroeger al betoverd door magische werelden, akelige stiefmoeders en betoverende kastelen en vinden het heerlijk om terug te keren naar die werelden uit onze jeugd. Eén manier om die herkenbaarheid te behouden, maar tóch origineel te zijn, is door het verhaal een moderne twist te geven, zoals Marissa Meyer heeft gedaan in haar Lunar Chronicles. Haar personages in de boeken Cinder, Scarlet, Cress en Winter zijn gebaseerd op Assepoester, Roodkapje, Rapunzel en Sneeuwwitje, maar de wereld waarin deze sprookjes zich afspelen, kon niet meer verschillen van het origineel. Zo is Cinder (Assepoester) een cyborg en woont ze in het futuristische Nieuw-Beijing, waar mensen en androïden naast elkaar leven.

Een ander voorbeeld van zo’n moderne twist is terug te vinden in The White Rabbit Chronicles van Gena Showalter. Hoofdpersonage Alice in boek één, Alice in Zombieland, is, je raadt het al, gebaseerd op Alice in Wonderland van Lewis Carroll, maar in plaats van terecht te komen in een wereld vol wonderen, bevindt Showalters Alice zich plotseling in een wereld vol zombies!

Maar ook de bundel met korte verhalen getiteld Er Was Eens moet even genoemd worden. Deze uitgave van Dutch Venture Publishing bevat verhalen van Nederlandse auteurs Jen Minkman, Suzanne Peters, Miranda Peters, Marijke F. Jansen en Cathinca van Sprundel die elk hun eigen twist aan een verhaal dat je dacht te kennen geven.

Bad guys

Nog zo’n manier om oude verhalen op een nieuwe manier tot leven te wekken, is door ze vanuit een ander perspectief te schrijven. Hoe zit het bijvoorbeeld met de bad guy van het verhaal? Wat zijn zijn of haar drijfveren en hoe heeft het zover kunnen komen dat dit personage de slechterik van het verhaal is geworden? Dat is de invalshoek die Gena Showalter gekozen heeft in haar young adult Koud als sneeuw. In deze nieuwe versie van het bekende sprookje Sneeuwwitje ontdekt de zestienjarige Everly dat ze voorbestemd is om Sneeuwwitjes grootste vijand te worden: de boze koningin! Lukt het haar zich te verzetten, of geeft ze toe aan haar duistere kant?

Ook Er was eens iets anders van Danielle Teller, een hervertelling van Assepoester, richt zich op de slechterik van het verhaal: boze stiefmoeder Agnes. Als er in het land geruchten de ronde doen over de wrede opvoeding van de nieuwe prinses Assepoester, besluit haar stiefmoeder Agnes haar eigen verhaal eens uit de doeken te doen. Dat levert een verfrissende nieuwe versie van het bekende sprookje op, waarin je plotseling heel wat meer sympathie krijgt voor de slechterik van het verhaal.

Stiefzus is ook een hervertelling van Assepoester, maar in plaats van de boze stiefmoeder als hoofdpersonage te nemen, kiest schrijfster Jennifer Donnelly voor een van Assepoesters stiefzussen, Isabelle. Isabelle wilde niets liever dan met de knappe prins trouwen, maar helaas voor haar kaapte haar knappe stiefzusje Assepoester de prins voor haar neus weg. Maar wat dreef Isabelle er eigenlijk toe om zo gemeen te zijn tegen haar stiefzus? En hoe gaat haar verhaal verder nu Assepoester met de prins is getrouwd?

Nog zo’n sprookje dat wordt verteld vanuit de ogen van een ander personage is Harteloos van Marissa Meyer. We kennen natuurlijk allemaal het verhaal van Alice die in Wonderland terechtkomt, maar hoe zit het eigenlijk met de boosaardige Hartenkoningin? Was zij altijd al zo boosaardig, of was ze lang geleden misschien ook een onschuldig meisje met maar één droom: verliefd worden?

Sprookjeselementen

Er zijn echter ook schrijvers die liever nog wat verder afwijken van het originele sprookje en enkel de basis of enkele elementen ervan gebruiken om er hun eigen verhaal omheen te verzinnen. Fantasyschrijfster Juliet Marillier is hier bijvoorbeeld een ware meesteres in. Zo is haar Zeven wateren-serie losjes gebaseerd op het sprookje van De zes zwanen, en ook Wildewoud is afgeleid van een sprookje, namelijk De stukgedanste schoentjes.

Naomi Novik - Ontworteld

Ook de Amerikaanse fantasyschrijfster Naomi Novik baseert haar verhalen graag op sprookjes, om er vervolgens een geheel eigen fantasyverhaal omheen te schrijven. Zo heeft Ontworteld, waarin de jonge Agnieszka gedwongen wordt om tien jaar bij de mysterieuze tovenaar de Draak in te trekken, in de verte wel iets weg van Belle en het Beest. In haar nieuwste boek Zilvergaren is de link met het sprookje wat duidelijker: Miryem kan namelijk zilver in goud veranderen, en dat doet natuurlijk wel heel erg denken aan het klassieke sprookje Repelsteeltje.

Katherine Arden doet in haar Winternacht-trilogie hetzelfde: door met verhaalelementen uit sprookjes te spelen schept ze iets wat bekend en toch ook nieuw is. Het verhaal over de jonge Vasja die ziet wat anderen niet zien, zit vol met Russische folklore en Slavische mythologie, waaronder het verhaal van Baba Jaga.

Vooral Belle en het Beest blijkt overigens een belangrijke bron van inspiratie te zijn voor veel fantasyauteurs, want nadat Sarah J. Maas haar Hof van doorns en rozen al eens wat elementen meegaf uit het welbekende sprookje, maakt ook Brigid Kemmerer dankbaar gebruik van het liefdesverhaal tussen Belle en het Beest in haar boek Een vloek zo eenzaam en de vervolgen.

Ten slotte zijn er natuurlijk ook auteurs die kiezen voor iets minder herkenbare sprookjeselementen. Geen prinsen die stiekem beesten blijken te zijn of achtergrondverhalen van boze stiefmoeders, maar kleinere elementen, zoals verre koninkrijken, vervloekte bossen en dierlijke metgezellen. Het leest en voelt nog steeds als een sprookje, maar dan een sprookje dat wat minder direct is terug te voeren op de sprookjes van weleer. Een voorbeeld is Tussen de beesten en wilde rozen van Ashley Poston, een sprookjesachtig verhaal over Cerys, die na een ontsnapping uit het vervloekte bos een klein beetje van de vloek in haar bloed draagt. Lukt het haar om haar thuis te redden van het duistere woud?

Het mag dus duidelijk zijn: sprookjes zijn tijdloos, misschien júíst wel omdat ze met de tijd meegaan. Waar de gebroeders Grimm hun sprookjes omtoverden tot kinderverhaaltjes, geven fantasyschrijvers overal ter wereld hun eigen moderne draai aan de eeuwenoude volksvertellingen, wat de verhalen geschikt maakt voor weer een geheel nieuwe groep van lezers. Eén ding is in elk geval zeker: of je nu jong of oud bent, sprookjes vervelen nooit!

Gerelateerde artikelen

1 REACTIE

  1. Vooral de real life bewerkingen in films van sprookjes zijn de laatste tijd hot ja 🙂 Welke sprookjesbewerkingen in boekvorm zijn jullie favorieten? Ik vond Alice in Stoomland van de Italiaanse Fransesco Dimitri ook wel aardig, een steampunk versie van het Alice verhaal.

Geef een reactie

Delen

Marije Kok
Marije behoort tot de Harry Potter-generatie en het is daarom ook niet gek dat de boeken over de tovenaarsleerling, die meteen haar eerste kennismaking met de wereld van fantasy waren, nog steeds haar lievelingsboeken zijn. Ondertussen heeft ze de rest van de fantasywereld ook ontdekt. Ze is dol op het lezen van young adult-boeken, dystopische verhalen, epische fantasy en eigenlijk alle kinderboeken waar ook maar een beetje magie in voorkomt.

Meer van dit redactielid

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Schrijf je in voor de FantasyWereld nieuwsbrief en blijf op de hoogte van het laatste nieuws en onze winacties

Recente reacties