BoekenBoeken
Home Boeken Boekachtergrond De geschiedenis van de Gothic Novel (deel 4)

De geschiedenis van de Gothic Novel (deel 4)

0
14
Nosferatu (1922)

In de jaren twintig van de vorige eeuw kende de cinema zijn eerste bloeiperiode, mede dankzij de stomme films van het Duits expressionisme. Een naam als Fritz Lang klinkt ongetwijfeld bekend in de oren en misschien zegt Robert Wiene en F.W. Murnau u ook wel iets. De laatste was niet alleen de regisseur van de eerste film noir Sunrise: a Song of Two Humans (1927), maar hij was ook de man achter de eerste vampierfilm Nosferatu (1922) met de onvergetelijke Max Schreck in de rol van Graf Orlok. Nosferatu was meteen ook de eerste verfilming van Dracula, hoewel de vrouw van Stoker nooit toestemming voor de adaptatie heeft gegeven — vandaar de andere titel en de andere naam van het hoofdpersonage. De grote doorbraak van de onsterfelijke graaf kwam er echter met Tod Brownings verfilming van het boek in 1931 en met in de hoofdrol de Hongaarse immigrant Bela Lugosi. Een leuk detail: net als in het boek wordt Dracula geassocieerd met titel van graaf, maar de geschiedenis die Stoker het personage meegeeft, wijst uit dat Dracula eigenlijk een prins is.

De Gothic werd in de jaren dertig dus groot in de bioscoop en groeide er als genre verder. Dracula en Frankenstein werden populair cultureel erfgoed naarmate de decennia voorbij gleden, maar ook de weerwolf maakte zijn opmars: een horroricoon dat niet uit de literatuur werd ontleend, maar rechtstreeks uit de folklore. Bekende productiehuizen drukten hun stempel op het genre, zoals het later heropgerichte Hammer Film Productions met legendarische acteurs als Peter Cushing en Christopher Lee, alsook de B-films voor tieners uit de jaren veertig en vijftig. Ik stip het maar even aan omdat de cinema, voornamelijk die uit de jaren negentig, een grote invloed op mij heeft uitgeoefend.

Belangrijk is nog om te vermelden dat het horrorgenre geheel in de bioscoop is ontstaan uit de Gothic. Beide genres hebben vanzelfsprekend veel gemeen met elkaar, en de grens tussen beide is dun en soms zelfs onbestaande. Toch zijn er althans, naar mijn mening, twee brede verschillen op te merken. Ten eerste is horror doorgaans ‘sappiger’ dan de Gothic en ten tweede is het bovennatuurlijke geen essentieel ingrediënt voor horror, terwijl dat bij de Gothic wel het geval is. Zoals gezegd, is het echter mogelijk om eindeloos door te bomen over welk ingrediënt bij welk genre hoort, en ongetwijfeld zijn er voorbeelden te vinden die het bovengenoemde tegenspreken.

Laten we teruggaan naar de literatuur, en meer bepaald naar de hedendaagse Gothic Novel. Zoals gezegd, is het succes van de Gothic Novel voor een groot deel te wijten aan het feit dat het zich steeds aardig heeft weten aan te passen aan de contemporaine problematiek. Wie een prachtig overzicht wil lezen over hoe het genre zich manifesteerde in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog en tijdens de Koude Oorlog, moet zich richten tot Danse Macabre (1981) van Stephen King. Daarin beschrijft de grootmeester de impact op hemzelf en de Westerse lezers van magazines, films en romans van schrijvers/scenaristen zoals Ray Bradbury, Robert Bloch, Richard Matheson en Shirley Jackson. Hieronder wil ik mij vooral beperken tot het bespreken van twee schrijvers, die hun pluimen voornamelijk verdiend hebben in de vorige eeuw. Ik heb het over Anne Rice en bovengenoemde Master of Horror.

Stephen King is wat men noemt een veelschrijver. Zijn palmares is lichtjes indrukwekkend, maar dat kan niet altijd gezegd worden over de inhoud ervan. Begrijp me niet verkeerd, sommige van Kings werken behoren tot het beste dat ooit in het genre werd geschreven. Misery, Cujo, Salem’s Lot zijn stuk voor stuk niet te onderschatten parels, die men niet kan lezen maar moet verslinden! Ook zijn recentere werk mag er nog steeds wezen en voor wie een kruisbestuiving wil tussen fantasy, western en de Gothic kan ik zijn De Donkere Toren-cyclus van harte aanbevelen. Zoals een criticus terecht vermeldde is Stephen King de Charles Dickens van onze tijd. Zijn romans tonen niet alleen narratologische gelijkenissen met zijn voorganger, Kings werken worden nog steeds dooreen breed publiek gelezen.

Net als Dickens vertrekt King van een paar goed uitgewerkte hoofdpersonages, die hij omringt met een schare nog beter uitgewerkte typetjes. Net als Dickens zijn Kings boeken niet alleen meeslepend, maar ze leggen ook vaak de vinger op de zere plek wat betreft socio-culturele problemen — zoals in Under the Dome (2009), waarin hij de klimaatopwarming aankaart. King heeft meer dan tweehonderd kortverhalen op zijn naam staan en bijna vijftig (meestal) lijvige romans. Hierdoor is het begrijpelijk dat niet al zijn werken het genieten waard zijn. Zijn kortverhalen zijn slechts bij momenten meeslepend en sommige van zijn boeken stellen teleur, zoals het erg middelmatige Cell (2006) en het langdradige Lisey’s Story (2006), waarin hij vooral zichzelf een beetje herhaald. Dat neemt echter niet weg dat King een meesterverteller is met een gave waar slechts weinig schrijvers aan kunnen tippen.

De tweede auteur die ik hoog in mijn vaandel draag en die, volgens mij, een ontzaglijk grote rol heeft gespeeld in de moderne Gothic is Anne Rice. Als ik Interview With the Vampire zeg, dan denkt u misschien aan Neil Jordans prachtfilm met Tom Cruise, Brad Pitt en een piepjonge Kirsten Dunst uit 1994. De film is echter gebaseerd op een boek van Anne Rice dat ze publiceerde in 1976. Het was de eerste titel in een hele reeks vampierromans waarin doorgaans de hoofdrol was weggelegd voor de heerlijke schurk Lestat de Lioncourt. Met Interview With the Vampire vond Rice het vampiergenre opnieuw uit. In de plaats van het monster voor de zoveelste keer ten tonele te voeren, herintroduceerde ze de romantische, Byroniaanse vampier, zoals die door John Polidori werd gecreëerd in The Vampyre.

Rice’s vampiers zijn erg gelaagd: ze worstelen met de vergankelijkheid van de dingen en de onvergankelijkheid van hun bestaan. Bovendien verwerkte ze de dood van haar aan leukemie overleden dochtertje, door haar voort te laten leven als Claudia: de vampier die altijd gevangen zal blijven in het lichaam van een klein meisje. Opmerkelijk is tevens de androgyne aard van Rice’s vampiers, die hun menselijke geslacht negeren en geen onderscheid maken tussen mannen of vrouwen.

Na de dood van haar man Stan Rice — die de bron van inspiratie was voor de vampier Lestat — sloot de schrijfster haar Vampire Chronicles, die later werden verweven met haar magistrale romans over de Mayfair heksen, af met het boek Blood Canticle (2003). Daarna bleef het even stil tot ze een paar jaar geleden bekend maakte dat ze haar pen alleen nog ten dienste wou stellen van de Heer. Dat was natuurlijk een grote teleurstelling voor de fans, hoewel haar autobiografische reeks over het leven van Christus best te bikken valt. Recent publiceerde Rice twee novelles in de reeks Songs of the Seraphim, waarin een seriemoordenaar met wroeging zijn talenten ten dienste stelt van een engel. De schrijfster noemt haar nieuwe reeks graag metafysische thrillers, maar naar mijn bescheiden mening hadden ze niet veel om het lijf. Nee, geef me dan haar vroegere werk maar,dat voor mij veel heeft betekend.

NB: Enkele dagen geleden maakte Rice bekend dat ze een nieuwe Gothic Novel klaar heeft. The Wolf Gift verschijnt in februari 2012 en is, zoals de titel reeds verraad, Rice’s poging tot een weerwolfverhaal.

Over de auteur van deze gastblog: Kevin Valgaeren (Turnhout, 1979) studeerde Westerse Literatuur aan de K.U.Leuven en specialiseerde zich in de gothic novel en de duistere verhalen uit de Angelsaksische en Nederlandse literatuur van de 19e eeuw.

De geschiedenis van de Gothic Novel

GEEN REACTIES

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here