FantasyWereld vroeg mij een reeks blogs te schrijven over het uitwerken van personages in verhalen. Daar heb ik meteen ja op gezegd. Ten eerste vind ik het leuk om de kennis te delen die ik in de jaren die ik schrijf heb opgedaan. Maar ik zei vooral ja omdat ik de personages het belangrijkste onderdeel van een verhaal vind. Voor mij valt of staat een verhaal met overtuigende karakters.
Om met de woorden van John Gardner te spreken (vrij vertaald):
“Het personage is het hart van de fictie. Een wereld bestaat zodat het personage ergens kan staan. Plot bestaat zodat het personage kan ontdekken wie hij/zij werkelijk is en dwingt het personage te kiezen en in actie te komen. En een thema geeft het personage de kans om op te staan en iemand te zijn.”
Dit geldt in mijn ogen niet alleen voor je hoofdpersoon. Ieder personage heeft een belangrijke plek in het verhaal en moet daarom met zorg worden neergezet. Vooral de antagonist wordt daarbij nogal eens vergeten. Nog maar al te vaak is hij of zij het ultieme kwaad.
Zoals zoveel dingen die ik in deze blogserie ga aanhalen, was dit ook iets wat ik zelf moest leren. Het is in fantasy namelijk niet altijd makkelijk om de tegenstander niet als kwaadaardig neer te zetten. Er is vaak een heftige strijd gaande en goed versus kwaad wordt nog steeds als een van de kenmerken van ons genre gezien. Ik vind echter niet dat dat het uitgangspunt moet zijn. Natuurlijk is er een conflict, maar ik vind het veel interessanter dat iedereen overtuigende argumenten voor zijn of haar strijd heeft. Goed en kwaad worden immers aan beide zijden van de linie op een andere manier gedefinieerd.
Maar iets bedenken is altijd makkelijker dan het doen. Een opmerking van Vonne van der Meer was voor mij een eye-opener. Zij zei iets als: “Vel geen oordeel over je personages.” Ineens besefte ik wat ik moest doen. Als schrijver mag ik niet mijn mening overbrengen op de lezer. Ik mag alleen opschrijven wat de personages van elkaar vinden.
Die mening van de schrijver wordt vaak verklapt door diens woordkeuze. Zo liet ik Gîsal in de eerste versie van Hydrhaga (mijn debuut) demonisch lachen. Het gaf goed weer hoe zijn lach klonk, maar werd toch – terecht – geschrapt door de redacteur. Nu weet ik waarom. Ik schreef die scene vanuit Gîsal en gaf dus zijn mening weer. Maar hij is zo vol van zichzelf dat hij zijn eigen gelach nooit zo zou omschrijven. Het was een te sterke bewoording die míjn visie over hem benadrukte en geen ruimte liet aan de lezer om zelf een mening te vormen.
Dat wil niet zeggen dat je dat soort uitdrukkingen helemaal niet kunt gebruiken. Personages onderling mogen natuurlijk wél een sterke mening hebben. Het woord duivel wordt door mijn personages regelmatig gebruikt om het kwade in een ander aan te duiden.
Na de zoveelste poging om zijn aandacht bij het bidden te houden, gaf hij op. ‘Is het waar, Heer? Is er een nieuwe Godin?’
Denk je dat hij omkijkt naar zo’n smerig zwijn?
Tokala schudde zijn hoofd. ‘Hij is me niet vergeten. De Heer heeft me beloofd dat ik een laatste kans krijg om me te bewijzen.’ Jakob had gezegd: ‘Je zult weten wat je proeve inhoudt, zodra die zich aandient.’
Tokala hapte naar adem. Het was alsof er binnenin zijn hoofd wat verschoof, gevolgd door een helder inzicht. Hij zou zijn loyaliteit moeten bewijzen als hem de keuze werd gesteld tussen Jakob en die nieuwe Godin. Jakob had hem met een reden hier neergezet, levend en wel aan boord van de vloot waar zij ook was. Het was zijn taak om haar tegen te houden!
Voor het eerst in hele lange tijd voelde Tokala diep binnenin hem iets gloeien. Het verwarmde hem, met iedere hartslag een beetje meer. Nu hij zich realiseerde wat zijn proeve inhield, wist hij dat hij niet zou falen. Natuurlijk koos hij voor Jakob. Hij zou alles doen om die duivel die zich een Godin noemde te stoppen.
‘Ik zal Uw vertrouwen niet beschamen, Heer.’
Uit de Vertellingen van de Ondergang deel 5: Storm – Geesten uit het Verleden
Trouwens, dat smerig zwijn is wel degelijk iets wat Tokala over zichzelf zegt. Het kan dus best dat een personage zich laatdunkend uitlaat over zichzelf, maar dat moet dan wel passend zijn. Gîsal heeft een enorme eigendunk, dus hij zou dat soort woorden niet gebruiken. Tokala is, gevoed door twijfels, langzaam aan het doordraaien. Hij voert hele gesprekken met zichzelf, waarin hij zichzelf enerzijds uitscheld en anderzijds probeert te vergoelijken. Het geeft juist perfect zijn innerlijke strijd weer.
Wat ik je in deze eerste blog wil meegeven is: Behandel ieder personage met evenveel respect. Denk niet over de antagonist als de schurk, maar als iemand met dromen en verlangens en die vecht om die te verwezenlijken. Kijk eens naar de antagonist als de protagonist. Je zult verrassende dingen ontdekken en de lezer zal minder makkelijk een kant kunnen kiezen. Dat maakt je verhaal zoveel rijker.
Voor ik afsluit nog een link naar een strip met Hayao Miyazaki’s kijk op personages en goed en kwaad. Misschien ken je hem van Japanse tekenfilms als Spirited Away en Howls Moving Castle. Van hem is de quote (ook weer vrij vertaald): “Zie het goede in dat wat kwaad is en het kwade in dat wat goed is. Zweer geen trouw aan een van beide kanten, maar beloof de balans die er is tussen de twee te bewaken.” Miyazaki verwoordt zijn boodschap niet alleen mooi, maar er zit ook nog gave artwork bij.
Veel plezier met schrijven en tot de volgende keer!
Ik vind deze blog enerzijds fascinerend maar anderzijds ook confronterend. De kracht van een boek zit ‘m – voor mij althans – in de personages en de beleving die je daarbij ervaart. Ik heb personages gekend die me lieten huilen, lachen, huiveren,… Geslaagd zou ik zeggen. Telkens stel ik me de vraag hoe de auteur dit überhaupt kon schrijven. Hoe kan je als auteur een virtueel figuur als persoon neerzetten dat je beroert? Ik vind dit sterk. En tegelijkertijd mijn zwakte (vandaar “confonterend”) want hoe goed je verhaal ook mag zijn, alles valt en staat met je (hoofd)rolspelers.
Is zeker zo! Soms kunnen andere onderdelen veel verhullen (interessante wereld, lekker vaart, humor bijv.), maar als de personage van waaruit of waarmee je het verhaal beleeft niet boeit of zelfs onbegrip/irritatie opwekt is het verhaal verpest.