Zaza en Mirko groeien op in een vervuild België dat voortdurend wordt geteisterd door stormen en overstromingen. Ondanks het uitreisverbod vluchten beide jongeren naar IJsland. Op hun eigen manier leren ze omgaan met de vreemde cultuur en het harde leven. Zaza verdiept zich in de IJslandse sagen, terwijl Mirko zo snel mogelijk geld probeert te verdienen. Volstaat dat om zich thuis te voelen en hun heimwee naar hun oude huis te vergeten?
Stormen en overstromingen
Naar IJzland speelt zich af in het Gent van de nabije toekomst. België en de omliggende landen zijn behoorlijk vervuild en kampen met zware stormen en overstromingen. Het leven is er zo zwaar dat mensen op illegale wijze naar het idyllische IJsland verscheept worden – waarvan wordt gezegd dat de lucht daar schoon is en alle huizen verwarmd worden door leidingen met warm water. Hoewel het wel gezegd wordt dat de omstandigheden in Gent en de rest van België erbarmelijk zijn, laat de auteur dit niet echt zien. Al vrij snel stappen de twee hoofdpersonen op een schip en zijn ze bereid hun leven te wagen voor een betere toekomst. Graag had ik nog wat meer gezien van het toekomstige Gent, zodat hun beweegredenen geloofwaardiger aanvoelden. Grote keuzes leken nu vrij overhaast gemaakt te worden. Er zit sowieso veel vaart in het verhaal.
Momenten die wat mij betreft best wat meer verdieping verdienden, zoals het afscheid van dierbaren, het vinden van een smokkelboot en de aankomst in een nieuw land, worden eigenlijk overgeslagen. Dit is jammer, want dit zijn juist spannende en emotionele momenten waarop je je met de personages kunt verbinden. Het boek telt nog geen 300 bladzijden, dus er was denk ik wel ruimte geweest om deze gebeurtenissen meer uit te werken. Het verteltempo blijft gedurende het hele boek – dat ongeveer een jaar beslaat – hoog, maar later in het boek stoorde ik me daar verder niet aan.
Korte hoofdstukken en zinnen
Het boek leest vlot en heeft korte hoofdstukken, die vanuit de ik-persoon geschreven zijn. Het eerste deel van het boek gaat over Ziza en het tweede deel over Mirko. Aan het einde volgt nog een derde deel waarin de perspectieven afwisselen. De auteur hanteert een schrijfstijl met simpele, korte zinnen. Daardoor leest het soms een beetje staccato. Ter illustratie hier de eerste alinea van hoofdstuk 2:
“Mirko maakt me wakker. Het is al acht uur. De storm is gaan liggen. We kunnen naar huis. We ruimen de veldbedden op en dweilen de vloer. Mijn armen jeuken. Ze staan vol rode plekjes. Alweer een allergische reactie en ik denk aan de boontjes met blik.”
Door zulke stukken – die veelvuldig in de perspectieven van Ziza voorkomen – had ik soms het gevoel dat ik een boek op AVI-niveau aan het lezen was. Dat zorgde er niet alleen voor dat ik me moeilijker in het verhaal kon verliezen, maar ook dat Ziza overkwam als iemand die veel jonger was dan vijftien.
Hechte vriendschap?
Ziza en Mirko noemen elkaar ‘beste vrienden’, maar als lezer voel je deze vriendschap niet echt. Ze beginnen al met onenigheid en ook nadat ze elkaar lange tijd niet hebben gezien, krijg je als lezer hun klik niet echt mee. Dit is deels een bewuste keuze van de auteur, want beiden hebben andere prioriteiten, maar het leek verder ook niet alsof ze een beetje hun best voor elkaar wilden doen. Mirko probeert nog wel wat, maar ik vond Ziza een heel onsympathiek personage. Ze was dan wel naïef en leek het grotere plaatje van wat er allemaal gaande was niet zo goed te kunnen zien, maar ze kon zich ook niet in anderen verplaatsen. Dit past natuurlijk wel bij een puber, toch vond ik haar daardoor niet een personage waar ik heel graag over las.
Hoewel het leek alsof de vriendschap tussen Mirko en Ziza een beetje de spil van het boek moest zijn, zijn hun conversaties eigenlijk op één hand te tellen. Beiden maken uiteindelijk wel een ontwikkeling door en vinden elkaar, maar de manier waarop dat gebeurt is vaak nogal plots – geïnitieerd door één gebeurtenis. Ook hierin leken ontwikkelingen soms iets te snel te gaan. Waar wel meer verdieping plaatsvindt, is bij het smeden van andere vriendschappen. Het leek soms wel alsof de twee hoofdpersonages bewust uit elkaar werden gehouden om drama te creëren, zelfs al kwam die drama niet echt goed uit de verf.
Maatschappelijke thema’s
Zelf weet ik eigenlijk nauwelijks iets van IJsland af, dus Naar IJzland is wel een heel geschikt boek om de IJslandse cultuur te leren kennen. Ziza is verzot op IJslandse mythes en hoewel ik zo snel niet kan achterhalen of dit echte mythes zijn of dat de auteur ze verzonnen heeft, brachten sommige ervan wel sfeer in het boek. De functie was echter niet van alle verhalen even duidelijk.
De manier waarop er soms met de vluchtelingen om werd gegaan, was schrijnend. Natuurlijk zijn er overduidelijke paralellen met de niet aflatende stroom vluchtelingen die vanuit Syrië, Irak en Afghanistan komen, waardoor dit boek belangrijke maatschappelijke thema’s aanstipt. Niet alleen wat asielzoekers betreft, maar ook de omgang met het milieu. Het is een goede manier om de lezer eens in de schoenen van die ander te plaatsen, zij het dat de fictieve situatie misschien niet nijpend genoeg was om het echt helemaal te voelen. Hier, in dit boek, was er immers altijd een weg terug.
Conclusie
Naar IJzland is een ietwat simpel geschreven Young Adult-verhaal dat zich afspeelt in de nabije toekomst, waarbij de lezer in de schoenen stapt van een vluchteling. Het verhaal wordt in een hoog tempo vertelt, waardoor er soms makkelijk over emotionele momenten heen wordt gestapt. Hoewel de hoofdpersonages erg bezig zijn met het vinden van hun nieuwe plekje in de samenleving, blijven de sociale interacties soms een beetje te veel op de achtergrond.
