De Laatste Dochter: intense post-apocalyptische YA voor onbevreesde lezers

Bij FantasyWereld vinden we het belangrijk om ook aandacht te schenken aan boeken van (voor ons) wat minder bekende Nederlandse auteurs en uitgeverijen, en regelmatig levert dat een schot in de roos op. Dat is zeker het geval bij De Laatste Dochter van R.S.E. Gommer, uitgekomen bij Novel Rebels Uitgevers. Dit is Gommers eerste boek bij een uitgeverij. Ze heeft zelf ook nog een verzameling van drie korte verhalen gepubliceerd via Amazon, getiteld Dark Sugar City. Daarnaast heeft ze in 2016 bij (de helaas niet meer bestaande) schrijfwedstrijd Fantastels diverse prijzen gewonnen. Gelukkig heeft Waterloper dat stokje overgenomen! De Laatste Dochter is te omschrijven als een duistere, post-apocalyptische young adult.

In het hoofd van Alex

De Laatste Dochter gaat over Alex, een meisje van 16 dat als enige vrouw een virus genaamd de Damesdood heeft overleefd. Ze woont samen met haar vader in een dorp dat is afgeschermd van de wildernis eromheen, en vermomt zich elke dag als jongen. Dan komt er een verkenner terug met het bericht dat er een vrouw is gevonden en gaat Alex op pad om haar te vinden, gedreven door de hoop dat ze niet langer de laatste dochter is.

Het boek bestaat uit drie delen: De jongen, De moordenaar en De vrouw, waarvan het middelste deel het dikst is. De hoofdpersoon Alex is in vrijwel alle hoofdstukken aan het woord, maar er zitten een paar schuingedrukte reisdagboekfragmenten van iemand anders tussen, en in deel twee wisselt het perspectief een aantal keer, maar dat staat duidelijk aangegeven. Het personage Alex is heel interessant. Ze is een stoere jonge vrouw, die al heel haar leven moet doen alsof ze een jongen is. Gommer heeft heel goed uitgewerkt wat dat met haar doet, zowel fysiek als psychologisch. Het is fijn dat er ook aandacht wordt besteed het fysieke, van het schuren van de banden om Alex’ borsten in te binden tot waar een (cis-)vrouw elke maand mee te maken heeft: de menstruatie. Dat wordt niet vaak besproken in boeken.

Vrouwelijke kijk op een mannenmaatschappij?

De titel van het middelste deel en een brief aan de lezers met trigger warnings erin, op de eerste bladzijde voor het verhaal begint, maken één ding heel duidelijk: Gommer schuwt geweld niet. Gezien geen van de genoemde triggers (beschrijvingen van wonden, (dodelijk) geweld, seksueel geweld, gedachten aan zelfdoding/depressiviteit) voor mij zo gevoelig zijn (gelukkig!) dat ik het niet zou kunnen lezen, vormde dit geen probleem. Sterker nog, het draagt naar mijn mening bij aan een accurate representatie van een post-apocalyptische wereld waarin alle vrouwen ineens zijn gestorven. In geen enkele samenleving is het alleen maar rozengeur en maneschijn, en al zeker niet na zo’n ingrijpende gebeurtenis.

Nu is Gommer zelf een vrouw, met een vrouwelijk hoofdpersonage, in een boek dat gaat over een maatschappij waarin alleen mannen leven. Het beeld over mannen lijkt in eerste instantie een beetje eentonig en pessimistisch (rotzakken die zich niet zouden kunnen beheersen als ze achter Alex’ geheim zouden komen), maar er komt wat later veel nuance in. Gommer past vaker het principe toe dat ze de lezer laat wachten op het complete beeld. Zo staat er op de vijfde bladzijde van het verhaal dat alle mannen verplicht een opblaaspop in bed hebben liggen. ‘Een beetje gekte, om de ergste waanzin te voorkomen.’ Ik vroeg me meteen af of er dan geen homomannen zijn, maar een aantal bladzijdes later wordt die vraag beantwoord.

En voor je nu denkt dat het hele boek over gender(problematiek/identiteit/rollen) gaat: nee. De Laatste Dochter is ook gewoon een tof boek over vriendschap, verraad, verliefdheid, de kracht van hoop, wetenschap en de psychologische impact van geweld, of het je nu wordt aangedaan of dat je het zelf uitvoert. Over dat laatste is nog iets extra’s te zeggen: Nergens in het boek is de taal ingewikkeld of zijn zinnen onnodig lang, maar in het gedeelte waar Alex worstelt met het geweld (en koorts) lijken de zinnen extra kort, wat bijdraagt aan het gejaagde gevoel en de chaos die zij in haar hoofd voelt.

Verder wordt de grote vraag over het vernietigende virus (hoe is het zo ver gekomen?) gelukkig beantwoord, dus geen cliffhanger. Het einde is gesloten genoeg om geen onverzadigd gevoel te hebben, maar er is zeker ruimte voor een vervolg, graag zelfs.

Conclusie

De Laatste Dochter is absoluut een aanrader, maar niet voor iedereen. Het boek begint zoals gezegd met een brief aan de lezer en een lijst met onderwerpen die aan bod zullen komen. Als daar iets tussen staat dat voor jou inderdaad gevoelig ligt, dan zou ik het boek niet lezen, hoe goed het ook is geschreven. Voor een YA zit er veel expliciet geweld in. Als je dat geen probleem vindt, of zelfs realistisch gezien het post-apocalyptische genre van het werk, ga het dan gewoon lezen. Je wordt beloond met goed uitgewerkte personages, interessante thema’s en de beantwoording van een belangrijke vraag in dit genre: Hoe is het zo ver gekomen? Het boek was niet neer te leggen; afgezien van een paar uur slaap omdat mijn ogen niet meer functioneerden, heb ik het in één ruk uitgelezen.

• Koop bij BOL.com