Op stoom – Terry Pratchett

0
107

Omslag Op stoom

Voor velen is Terry Pratchett een van de grote fantasyschrijvers van de voorbije jaren. Vooral zijn Schijfwereld-reeks, die uit maar liefst 34 boeken bestaat, heeft daartoe bijgedragen. Dat wil echter niet zeggen dat iedereen bekend is met zijn verhalen. Pratchetts Schijfwereld-boeken worden geroemd om hun supergeestige en soms vlijmscherpe karakter en om hoe ze onze eigen wereld op de korrel nemen, maar komt dit ook zo over bij de minder bekende lezer en is het de moeite waard om met boek 34 in de Schijfwereld te duiken?

Het verhaal speelt zich voornamelijk af in Ankh-Meurbork in de Stoovlakte en het begint met de kennismaking met Dik Pastol die begint te experimenteren om de stoommachine te verbeteren na de dood van zijn vader. Vervolgens gaat Pastol naar Harrie Koning om zijn uitvinding voor te stellen, zodat Harrie kan investeren en hun stoommachine op grote schaal gebruikt kan worden. Harrie ziet er wel toekomst in en besluit te investeren. Ook de burgemeester, Heer Ottopedo, ziet de voordelen en stelt Feucht von Lippvacht aan om de nieuwe spoorwegmaatschappij te organiseren. Dit zorgt er vooral voor dat Feucht veel door het land moet reizen om de verschillende trajecten van de treinen voor te bereiden en aan te leggen. Deze trajecten gaan zelfs door buurland Quorm en het verre Überwald. Alleen is niet iedereen zo opgezet met de nieuwe technologieën die de wereld veroveren, en deze tegenstanders proberen de vooruitgang dan ook op allerlei manieren tegen te houden.

Pratchett neemt onze eigen wereld zonder scrupules op de korrel, wat op de meest onverwachte momenten naar boven komt, en Op stoom zit bijgevolg dus vol verwijzingen naar onze eigen (niet zo bescheiden) wereld, alle clichés inbegrepen.

Wereldse vergelijkingen
Zoals eerder gezegd, neemt Pratchett onze eigen wereld zonder scrupules op de korrel. Dit komt op de meest onverwachte momenten naar boven en Op stoom zit bijgevolg dus vol verwijzingen naar onze eigen (niet zo bescheiden) wereld, alle clichés inbegrepen. Zo doet het buurland Quorm erg hard denken aan Frankrijk. De mensen hebben er duidelijk een Franse tongval en ze zijn dol op wijn en kaas. Daarnaast beschikken ze over goede vis die ze ook exporteren (iemand bouillabaisse?) en hun kusten met goed weer zijn zeer gewild bij mensen uit de ‘grote’ stad die een buitenhuis willen aanschaffen. Het land Überwald daarentegen lijkt bij momenten meer een soort Rusland waar vampiers en andere ondoden de scepter zwaaien. Het land is algemeen genomen ruiger dan de rest van de Schijfwereld en het landschap bestaat deels uit toendra en dergelijke.

Ergens halverwege het boek wordt de politiedienst Pseudoland Yard van Ankh-Meurbork vermeld. Deze naam lijkt zo erg op Scotland Yard dat het plots niet meer zo vreemd lijkt om in Ankh-Meurbork Londen te herkennen. Het is een plek waar iedereen mag zijn wie hij is, hoe excentriek ook of tot welk ras hij ook behoort. Want zelfs de kobolden en de dwergen kunnen allemaal hun plekje verdienen op de wonderbaarlijke plek en krijgen ook nog eens een behoorlijk salaris. Misschien is dat wel wat utopisch, maar de overeenkomsten zijn toch aanwezig.

De Schijfwereld mag zich nog zo vernieuwend opstellen tegenover nieuwe technologie, maar uiteindelijk is het toch nog steeds een mannenwereld. Zo is het bij de dwergen zelfs beter om als vrouw net als een man gekleed te gaan en je zo te gedragen, dan om je als vrouw te kleden en als vrouw een gerespecteerde positie te bekleden. Er zijn wel enkele vrouwelijke personages in het boek, maar die hebben geen van allen een echt belangrijke positie of rol. Voor de lezer die bekend is met deze verschillende aspecten van onze eigen wereld is het dus wel leuk om al deze overeenkomsten te herkennen doorheen het boek. Hierdoor krijgt het verhaal extra diepgang, op een clichématige manier weliswaar die een glimlach op je gezicht tovert bij momenten.

Verwarrend perspectief
Voor nieuwe lezers is het in het begin redelijk verwarrend om aan het boek te beginnen. Er lijkt een veelvoud aan personages in het boek aanwezig te zijn en soms zijn er korte intermezzo’s van toevallige passanten in het verhaal. Hierdoor is het moeilijk om in het verhaal te stappen en meteen mee te gaan met de gebeurtenissen. Wellicht is dit makkelijker als je de eerdere delen al hebt gelezen en de oude personages herkent die nu weinig tot geen introductie meer krijgen.

Als je even volhoudt (en het taalgebruik van sommige personages negeert) dan neemt deze verwarrende wisseling van perspectief af tot een aanvaardbaar niveau. Eerst volgen we vooral Dik Pastol, de uitvinder van de stoomlocomotief, en daarna is het vooral Feucht von Lippvacht die het verhaal opbouwt. Hij is door Heer Ottopedi aangesteld om het opkomende vervoerbedrijf in de juiste richting te duwen en alle praktische kanten van de spoorlijn te regelen. Tijdens zijn werk komt hij bijna overal in de Schijfwereld en ondervindt hij aan den lijve dat niet iedereen het eens is met deze vernieuwende technologie.

Vanaf dan begint het verhaal pas te lopen en worden de verschillende elementen langzaamaan duidelijk. De hoofdstukken van Op stoom beginnen, net zoals blijkbaar in het vorige boek, steeds op andere plaatsen op de pagina en ze zijn bovendien nooit allemaal even lang. In Op stoom gebruikt Pratchett wel telkens een locomotief met kolenwagon om een nieuwe passage te beginnen. Aangezien het boek gaat over de uitvinding van de trein, is de betekenis hiervan makkelijk te achterhalen. Ook maakt Pratchett nog steeds graag gebruik van voetnoten, waarvan de ene nog uitgebreider is dan de andere. De meeste zijn leuke anekdotes en grapjes, maar jammer genoeg halen ze toch een beetje de vaart uit het verhaal als je ze allemaal leest, omdat ze soms nogal lang zijn.

Conclusie
Dit 34ste boek uit Pratchetts Schijfwereld-reeks is op zich prima als een alleenstaand boek te lezen, al gaat er wellicht toch een groot deel van de humor en diepgang verloren door een ontbrekende voorkennis. Veel van de personages lijken oppervlakkig omdat ze in het verhaal voorkomen zonder veel uitleg. Waarschijnlijk zijn ze in de eerdere boeken wel geïntroduceerd, dus vermoedelijk is het toch een aanrader om daar eerst mee te beginnen. Het is wel leuk om de verschillende parodieën te herkennen die Pratchett in het verhaal verweven heeft. Na even doorbijten is Op stoom dus best een leuk verhaal om de tijd te verdrijven en om eens een kritische, maar toch humoristische blik op onze maatschappij te werpen.

[product_page sku=”9789022574522″]

Op stoom Boek omslag Op stoom
Terry Pratchett
9789022574522
Boekerij
RECENSIEOVERZICHT
Eindwaardering
Joke Michielsen
Joke leerde de rijke fantasy-wereld kennen via Harry Potter, maar werd verliefd op de wereld in Eragon van Christopher Paolini. Hoewel ze een voorliefde heeft voor epische en historische fantasy, geniet ze ook enorm van leuke Young Adults met een mythologische toets of Urban fantasy. Dit heeft geleidt tot een gevarieerde collectie fantasy-boeken met enkele favorieten van Sarah J. Maas, Cassandra Clare en Marion Bradley.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here