Julian ten Böhmer is auteur van de Cirkel van Vier-trilogie en studeerde af met een scriptie over de historische ontwikkeling van het fantasygenre in Nederland. Voor de Dwergen themaweek schreef hij een stuk over de achtergrond van de dwergen in fantasy.
Aarde en steen
De dwergen zijn met het natuurelement van de aarde verbonden. In De Silmarillion van J.R.R. Tolkien worden ze uit steen geboren. In de Taran-boeken van Lloyd Alexander staan ze dichter bij de natuur dan de mensen en is hun rijk goed verborgen voor de buitenwereld. Zo ook in de Deverry-reeks van Katherine Kerr, waar ze zich in onherbergzaam landschap ophouden en een geheim leven lijden. Net als de verborgen elfensteden in Midden-Aarde, zijn hun woonplaatsen vaak afgeschermd en moeilijk bereikbaar (behalve dan via ons Reis door Fantasywereldden artikel over dwergenvestingen). Dwergen zijn in veel verhalen bijna net zo magisch als elfen.
Als we kijken naar waar de dwergen het eerst voorkwamen, krijgen we te maken met de Edda (Noorse Mythologie), Noorse en Germaanse volksverhalen en later sprookjes. Toch zijn ze bij Sneeuwwitje en de zeven dwergen niet zoals bij de Edda, waar vier dwergen de rol krijgen om de hemel omhoog te houden. Bij de Erfenis-reeks van Christopher Paolini is de cultuur van de dwergen doordacht uitgewerkt. De dwergen zijn niet alleen maar gierig, smachtend naar onderaardse rijkdom. Ze kennen een uitgebreide cultuur en religie met eigen normen en waarden. Toch zijn ze als volkje zo populair dat de Duitse auteur Markus Heitz zelfs een hele serie over de dwergen heeft geschreven, de reden dat op FantasyWereld de Dwergen themaweek wordt gehouden.
Dwergen bezitten eigenschappen die veelvuldig in fantasyverhalen terug te vinden zijn;
- ze zijn het oudste van alle volkeren;
- ze worden ouder dan de mensen (tot wel driehonderd jaar);
- ze zijn klein en ondanks hun grootte relatief zwaarlijvig;
- ze zijn wijs en traditioneel van geloof;
- ze bezitten een mysterieuze magie die de mens onbekend is;
- ze leven ondergronds of in bergachtige gebieden in verborgen nederzettingen;
- ze doen aan mijnbouw en hebben de beste handwerkslieden (bijv. smeden);
- hun aartsvijanden zijn draken, omdat die op hun gewonnen, onderaardse rijkdom uit zijn;
- tevens hebben ze moeite met elfen (hoogstaande elfen versus barbaarse dwergen).
Toch gelden deze associaties niet voor alle verhalen. Er is veel met de aard van de dwergen gespeeld. In Artemis Fowl kan een dwerg met een los haartje een slot openen en kunnen ze zich een weg door de aarde eten door hun onderkaak losser te maken. Dat ligt ver weg van bovenstaande beschrijvingen. Zo is er natuurlijk het onderscheid tussen high fantasy (een fantasiewereld met meerdere rassen) en low fantasy (binnendringende fantasyelementen in de echte wereld). Tussen deze subgenres kunnen de dwergen onderling grotere verschillen laten zien.
In welke boeken zitten jullie favoriete ‘soort’ dwergen om over te lezen?
