De Sneeuwvlok-methode

2
118

Een boek schrijven is niet zo moeilijk. Een goed boek schrijven is echter al heel wat lastiger. Dat is natuurlijk logisch, anders zouden we nu met z’n allen bestsellers en prijswinnende boeken schrijven. Over het schrijven van een goed boek is wel veel informatie te vinden: op internet, in schrijfboeken en via cursussen en workshops. Zo zijn er duizenden methodes om je te helpen bij het schrijven. De beste methode is de methode die het beste bij jouw eigen stijl past en waar jij je prettig bij voelt. Daarom beschrijven we hier op FantasyWereld enkele veelgebruikte methoden. Deze keer beschrijft Randy Ingermanson zijn Sneeuwvlok-methode.

 

randyIn dit artikel wil ik graag de schrijfmethode delen die het beste bij mij past. Ik heb zes boeken uitgegeven, heb ongeveer een dozijn prijzen ontvangen voor mijn werk en geef vaak lezingen over het vak van het fictieschrijven tijdens schrijfconferenties. Een van mijn populairste lezingen is de volgende: Hoe schrijf je een boek met de zogeheten ‘Sneeuwvlok-methode’?

De pagina die deze methode beschrijft is de populairste van mijn website en heeft meer dan duizend pageviews per dag, dus je zou kunnen zeggen dat heel wat mensen hem bruikbaar vinden. Maar jij misschien niet en dat vind ik prima. Lees het door, bekijk wat voor jou zou kunnen werken en negeer de rest! Als het concept je niet aanstaat, zal ik me niet beledigd voelen. Alle schrijvers hebben verschillende voorkeuren. Als mijn methoden je op weg helpen, ben ik al gelukkig. Ik zal je proberen te overtuigen van het nut van de manier waarop ik dingen organiseer, maar jij beslist uiteindelijk wat het beste werkt voor jou. Veel plezier en… schrijf jouw boek!

Het belang van ontwerp

Goede fictie is er niet zomaar, het is ontworpen. Dit kun je voor of na het schrijven van je verhaal doen. Ik heb het allebei geprobeerd en ik ben ervan overtuigd dat van tevoren ontwerpen sneller is en tot een beter resultaat leidt. Ontwerpen is hard werken, dus het is belangrijk dat je al vroeg een uitgangspunt hebt. Dit artikel geeft je een duidelijk beeld van hoe je je ontwerp op weg kunt helpen.

Onze fundamentele vraag is deze: Hoe ontwerp je een boek?

snowflake-imageGedurende een aantal jaren was ik software-architect en ontwierp ik grote softwareprojecten. Nu schrijf ik boeken net zoals ik software schrijf, met behulp van de ‘sneeuwvlok-metafoor’. Oké, wat houdt de sneeuwvlok-metafoor in? Hiernaast zie je een schattig patroontje, beter bekend als een sneeuwvlokfractal. Niet verder vertellen, maar dit is een belangrijk wiskundig object dat uitgebreid bestudeerd wordt. Voor ons is het gewoon een toffe schets van een sneeuwvlok. Hieronder zie je in een aantal stappen hoe een sneeuwvlok is opgebouwd.

sneeuwvlok

Ik beweer dat je op deze manier een boek ontwerpt – je begint klein en bouwt de boel op totdat het eruit ziet als een verhaal. Een deel hiervan is creatief werk en ik kan je niet leren hoe je dat doet. Niet hier, in elk geval. Maar een ander deel van het werk is het beheersen van je creativiteit – dit in de vorm gieten van een goed gestructureerd verhaal. Dat is wat ik je hier graag zou willen leren.

Als je zoals de meeste mensen bent, zul je veel tijd besteden aan het nadenken over je verhaal voordat je ooit begint met schrijven. Misschien doe je wat onderzoek. Je dagdroomt over hoe het verhaal in elkaar zal zitten. Je brainstormt. Je hoort de stemmen van verschillende personages. Je denkt na over waar het boek over gaat – het ‘Diepe Thema’. Dit is een essentieel deel van elk boek, dat ik ‘composteren’ noem. Het is een informeel proces en elke schrijver pakt het anders aan. Ik ga ervan uit dat je weet hoe je jouw verhaalideeën laat groeien, dat je al een goed volgroeid verhaal in gedachten hebt en dat je er klaar voor bent om te gaan zitten en te beginnen met het opschrijven van dat verhaal.

De tien stappen van het ontwerp

Maar voordat je begint met schrijven, moet je orde op zaken stellen. Je moet al die prachtige ideeën op papier zetten in een vorm die je kunt gebruiken. Waarom? Omdat je geheugen niet alles kan onthouden en je creativiteit waarschijnlijk heel wat gaten in je verhaal heeft achtergelaten – gaten die je moet vullen voordat je aan je boek begint. Je hebt een ontwerpdocument nodig. En het zou fijn zijn wanneer je dit kunt maken met behulp van een proces dat de pret van het eigenlijke schrijven van het verhaal niet bederft. Hieronder vind je mijn tienstappenproces voor het schrijven van een ontwerpdocument. Ik gebruik dit proces bij het schrijven van mijn boeken en ik hoop dat het je zal helpen.

 

Stap 1) Neem een uur de tijd om in één zin een samenvatting van je boek te schrijven. Zoiets als dit: “Een boosaardige natuurkundige reist terug in de tijd om de apostel Paulus te vermoorden”. (Dit is de samenvatting van mijn eerste boek, Transgression.) Deze zin zal je voor eeuwig van dienst zijn als middel om je verhaal in tien seconden te verkopen. Dit is de grote lijn, de basis van die grote driehoek in het sneeuwvlokplaatje.

Wanneer je later het voorstel voor je boek schrijft, hoort deze zin daarin vrij vroeg naar voren te komen. Het dient als de pakkende zin die je boek zal verkopen aan je redacteur, aan je commissie, aan verkopers, aan eigenaren van boekhandels en uiteindelijk aan je lezers. Dus verzin de beste die je kunt bedenken!

Wat tips voor een goede zin:

  • Korter is beter. Probeer onder de vijftien woorden te blijven.
  • Geen namen van personages, alsjeblieft! Het is beter om te spreken over ‘een gehandicapte trapezeacrobaat’ dan over ‘Jane Doe’.
  • Verbind de grote verhaallijn met de persoonlijke verhaallijn. Welk personage heeft het meest te verliezen in dit verhaal? En vertel me eens wat hij of zij wil winnen?
  • Lees de eenregelige flapteksten van de New York Times Bestsellerlijst om te leren hoe je dit doet. Het schrijven van een eenregelige beschrijving is een vorm van kunst.

 

Stap 2) Neem nog een uur en breidt die zin uit tot een volledige alinea waarin je de opbouw, grote tegenslagen en het einde van het verhaal beschrijft. Dit is de basis van de tweede fase van de sneeuwvlok. Ik hou ervan om een verhaal op te bouwen als ‘drie tegenslagen plus een einde’. Elke tegenslag neemt een kwart van het boek in beslag om zich te ontwikkelen en het einde vult het laatste kwart. Ik weet niet of dit de ideale structuur is; het is gewoon mijn persoonlijke smaak.

Als je gelooft in de ‘drie-aktenstructuur’ dan correspondeert de eerste ramp met het einde van Akte 1. De tweede ramp is het middelpunt van Akte 2. De derde ramp is het einde van Akte 2, die zorgt voor Akte 3 waarin alles wordt afgerond. Het is prima wanneer de eerste ramp veroorzaakt wordt door externe omstandigheden, maar ik denk dat de tweede en derde ramp veroorzaakt moeten worden door de pogingen van het hoofdpersonage om ‘dingen te fixen’. In plaats daarvan wordt het alleen maar erger en erger.

Je kunt deze alinea ook gebruiken in je boekvoorstel. Idealiter zal je alinea bestaan uit ongeveer vijf zinnen. Een zin voor de achtergrondinformatie en de verhaallijn, daarna voor alle drie de tegenslagen een zin en vervolgens nog een zin om het einde te vertellen. Verwar deze alinea niet met de flaptekst van je boek. Deze alinea vat het hele verhaal samen, terwijl je flaptekst alleen maar het eerste kwart van je verhaal zou moeten samenvatten.

 

Stap 3) Bovenstaande geeft je een belangrijk idee van je verhaal. Nu heb je iets soortgelijks nodig voor de verhaallijnen van al je personages. Personages zijn het belangrijkste deel van elk boek en de tijd die je in het ontwerpen van je personages steekt, zal zich tienvoudig terugbetalen wanneer je begint met schrijven. Neem voor elk hoofdpersonage een uur de tijd en schrijf een samenvatting van één bladzijde met daarin:

• De naam van het personage
• De verhaallijn van het personage samengevat in één zin
• De drijfveren van het personage (wat wil hij/zij in het algemeen?)
• Het doel van het personage (wat wil hij/zij specifiek?)
• Het conflict van het personage (wat weerhoudt hem/haar ervan dit doel te bereiken?)
• De openbaring van het personage (wat leert hij/zij, hoe zal hij/zij veranderen?)
• De verhaallijn van het personage samengevat in één alinea

Een belangrijk punt: Het kan gebeuren dat je de behoefte voelt om terug te gaan naar je samenvatting van één zin en/of je samenvatting van één alinea om hem aan te passen. Ga je gang! Dit is goed – het betekent dat je personages je dingen leren over je verhaal. Het is prima om in welke fase van het ontwerpproces dan ook terug te gaan en je eerdere fases aan te passen. Sterker nog, het is niet alleen prima – het is onvermijdelijk. En het is goed. Elke verbetering die je nu doet, is een verbetering die je later in een onhandig manuscript van vierhonderd pagina’s niet hoeft te doen.

Een ander belangrijk punt: Het hoeft niet perfect te zijn. Het doel van elke stap in het ontwerpproces is om je naar de volgende stap te brengen. Bewaar die voorwaartse beweging! Je kunt altijd later nog terugkomen en dingen verbeteren wanneer je het verhaal beter begrijpt. Jij zult dit ook doen, tenzij je een stuk slimmer bent dan ik.

 

Stap 4) Op dit punt zul je in grote lijnen je structuur van je boek duidelijk hebben, terwijl je slechts een dag of twee bezig bent. En ook al ben je nu al een week bezig, dan maakt dat nog niet uit. Als het verhaal dat je wilt vertellen niet zal werken, dan weet je dat nu alvast, in plaats van dat je al 500 uur bezig bent met het ploeteren aan een eerste draft. Nu is het dus zaak om het verhaal te laten groeien. Probeer in enkele uren elke zin van je samenvatting uit te schrijven tot een volledige alinea. En laat iedere alinea, behalve de laatste, eindigen in een ramp. De laatste alinea moet vertellen hoe het boek zal eindigen.

Je kunt hier veel plezier aan beleven en aan het einde van deze oefening zul je een degelijk geraamte van 1 pagina hebben van je verhaal. Het is niet erg als je het allemaal niet kwijt kunt op 1 pagina. Wat er toe doet is dat je ideeën aan het groeien zijn tot een verhaal. Je bent de conflicten aan het uitschrijven.

 

Stap 5) Trek een dag of twee uit om voor elk belangrijk personage uit je verhaal een beschrijving te maken van een pagina, en een halve pagina voor de minder belangrijke personages. Deze ‘persona’s’ moeten je verhaal vanuit hun perspectief vertellen. Zoals altijd kun je stappen teruggaan als je leuke nieuwe dingen leert over je personages en je verhaal. Ik vind deze stap zelf nog het leukst van allemaal en stuur deze ‘persona’s’ in mijn voorstellen naar mijn uitgevers, in plaats van een samenvatting van de plot. Redacteuren houden van personage-gedreven verhalen!

 

Stap 6) Op dit punt zul je een solide verhaal en enkele plotlijnen hebben, namelijk voor elk personage één. Trek nu een week uit om de synopsis van 1 pagina uit te werken naar een synopsis van 4 pagina’s. Eigenlijk schrijf je nu elke alinea van stap 4 uit tot een volledige pagina. Dit is leuk werk, want je bent nu op het hogere niveau de logica van je verhaal aan het bekijken en bovendien maak je strategische keuzes voor je plot en je personages. Op dit punt zul je zeker nog enkele keren terug willen keren naar voorgaande stappen om het voortschrijdende inzicht in je verhaal toe te passen.

 

Stap 7) Neem nu nog een week en breid je personagebeschrijvingen uit met alle informatie die je weet over deze personages. De standaard dingen zoals verjaardag, omschrijving, geschiedenis, achtergrond, motivatie, doel, etc. Maar nog belangrijker: hoe is dit personage veranderd tegen het einde van het verhaal? Dit is een uitbreiding op je werk van stap 3 en je zult er veel door te weten komen over je personages. Doordat je personages nu ‘echter’ worden, zul je stap 1 t/m 6 waarschijnlijk nog even nalopen om waar nodig bij te schaven. De personages zullen namelijk zelf een draai gaan geven aan het verhaal naarmate ze duidelijker worden. En dat is goed, want op deze manier krijg je personage-gedreven fictie! Neem hiervoor alle tijd, want het zal je later weer tijd schelen. Als dit allemaal achter de rug is (en het zou best een maandje kunnen duren), ben je klaar om een eerste voorstel te schrijven voor een uitgever. Als je al een gepubliceerd schrijver bent, kun je beter je voorstel schrijven om je verhaal op voorhand te kunnen aanbieden. Als je nog niet gepubliceerd bent, zul je zeer waarschijnlijk het volledige manuscript moeten uitschrijven voordat je het kunt verkopen. Misschien klinkt dat niet eerlijk, maar het leven is ook niet altijd eerlijk.

 

Stap 8) Misschien neem je hier even een korte pauze, terwijl je wacht tot je verhaalidee wordt goedgekeurd. Op een gegeven moment zul je je boek echter moeten schrijven. Voordat je daar aan begint zijn er een aantal dingen die je kunt doen om die traumatische eerste draft makkelijker te maken. Het eerste wat je kunt doen is een synopsis schrijven van ongeveer vier pagina’s en daarna een lijst maken van alle scènes die je nodig hebt om je verhaal in het boek te krijgen. En de makkelijkste manier om die lijst met scènes te maken is… in een spreadsheet.

Om de een of andere reden zijn veel schrijvers bang om hiermee aan de slag te gaan. Dat is nergens voor nodig: je hebt al ooit geleerd een tekstverwerker te gebruiken en spreadsheets zijn nog gemakkelijker. Je hebt overzichtelijke lijsten nodig en spreadsheets zijn uitgevonden om overzichtelijke lijsten te maken. Mocht je hiermee vast komen te zitten, dan zijn er bovendien genoeg toegankelijke boeken om je op weg te helpen. Het is niet veel wat je te weten moet komen en je zult dus niet lang bezig zijn om dit onder de knie te krijgen. Die tijd is welbesteed, omdat je het later weer terug zal verdienen.

Maak een spreadsheet met elke scène uit je vier pagina’s lange synopsis. Schrijf de scène in een zin uit. In één kolom zet je het personage door wiens ogen de scène beleefd wordt, in de volgende (brede) kolom vertel je kort wat er gebeurt. Als je het echt goed wilt aanpakken zet je in een laatste kolom nog hoeveel pagina’s je denkt nodig te hebben voor deze scène. Deze spreadsheet is ideaal, omdat je de gehele verhaallijn in een oogopslag kunt bekijken en zo kun je scènes gemakkelijk verwisselen waar nodig.

Mijn eigen spreadsheets zijn meestal zo’n 100 regels lang, elke regel beschrijft een scène in het boek. Terwijl het verhaal zich ontwikkelt maak ik nieuwe versies van mijn spreadsheet. Dit is erg waardevol om het verhaal te kunnen analyseren. Als je klaar bent kun je eventueel nog een kolom toevoegen met hoofdstuknummers voor elke scène.

 

Stap 9) (Optioneel, ik sla deze stap zelf ondertussen over.) Ga weer terug naar je tekstverwerker en begin met het neerpennen van een beschrijving van je verhaal. Neem elke zin uit je spreadsheet en werk deze uit tot een beschrijving van enkele alinea’s. Schrijf al je originele ideeën en goede dialogen die je kunt bedenken op en schets het belangrijkste conflict van deze scène. Als er geen conflict is, dan weet je dat je dat nog zult moeten bedenken, of de scène moet schrappen.

Ik schreef vroeger altijd 1 of 2 pagina’s per hoofdstuk, waarbij ik ieder hoofdstuk op een nieuwe pagina startte. Daarna printte ik ze allemaal uit, zodat ik ze gemakkelijk kon herindelen, of even er tussenuit kon nemen om ze te herschrijven zonder de andere door elkaar te halen. Meestal was ik hier een week mee bezig en het resultaat was een gigantische stapel printjes die vol stonden met rode inkt, terwijl ik aan de hand daarvan mijn eerste draft schreef. Al mijn leuke ideetjes die ik bedacht wanneer ik ’s morgens vroeg opstond waren er in de kantlijn bij gekriebeld. Dit is een goede manier om die gevreesde gedetailleerde synopsis te maken die schrijvers altijd lijken te haten. Ik liet deze synopsis nooit aan iemand lezen, hij was puur voor mezelf. Een soort prototype eerste draft. Stel je voor: een eerste draft binnen een week! Ja, dat kun je en het is de tijd zeker waard. Maar ik zal eerlijk zijn, ondertussen sla ik deze stap over en ga ik na stap 8 meteen verder met stap 10: het schrijven van de eerste echte draft.

 

Stap 10) Op dit punt zul je er echt voor moeten gaan zitten en de eerste draft van je boek gaan typen. Je zult versteld staan van hoe snel het verhaal uit je vingertoppen vliegt. Ik heb schrijvers gezien die na het volgen van de eerdere stappen driemaal zo snel schreven als normaal, terwijl ze bovendien kwalitatief betere stukken schreven dan de stukken die normaal gesproken pas bij een derde draft tevoorschijn kwamen.

Misschien denk je dat op dit punt alle creativiteit uit het verhaal is gezogen. Dat is zeker niet het geval, zolang je je sneeuwvlok niet overdadig hebt uitgewerkt toen je hem maakte. In dit gedeelte van het proces zou je juist het meeste plezier moeten hebben, omdat er zo veel kleinschalige problemen moeten worden opgelost. Hoe kan de held op tijd uit de door krokodillen omsingelde boom komen om zijn vriendin uit het brandende rubberbootje te redden? Dit is het moment om daar een oplossing voor te verzinnen! Maar het is leuk werk, omdat je de structuur van het verhaal op grotere schaal al weet en je nu slechts oplossingen voor kleine obstakels hoeft te bedenken. Hierdoor kun je dus relatief snel schrijven.

Ik hoor van zo veel schrijvers dat de eerste draft moeilijk is. Bijna altijd is dat omdat zij geen idee hebben van wat er komen gaat in het verhaal. Het leven is te kort om op die manier te schrijven! Er is geen goede reden te bedenken om 500 uur over een matige eerste draft te doen, als je een solide eerste draft in 150 uur kunt schrijven. Als je aan het begin 100 uur uittrekt om je ontwerp in elkaar te zetten, kun je daarna zoveel tijdwinst boeken doordat je gewoon kunt doorschrijven.

Halverwege een eerste draft las ik vaak een adempauze in en pas ik waar nodig mijn ontwerpdocumenten aan. Nee, ze zijn niet perfect; dat is prima. Ze zijn niet in beton gegoten, maar het zijn levende documenten die groeien als het verhaal zich verder ontwikkelt. Als je het goed doet, zul je aan het einde van de eerste draft moeten lachen om de amateuristische troep uit je eerste documenten. En je zult enthousiast worden van de diepte die je verhaal gekregen heeft.

 

De Sneeuwvlok-methode is ontwikkeld door Randy Ingermanson. Op zijn (Engelstalige) website vind je nog veel meer schrijftips en kun je je inschrijven voor zijn nieuwsbrief. Dit artikel is daar ook te vinden en is met goedkeuring van Randy door Fantasywereld vertaald.

2 REACTIES

  1. Wow, erg bedankt! Ik zit al een tijd met een verhaal in mijn hoofd, maar omdat ik geen professioneel schrijver ben (ik ben 15) had ik geen idee hoe ik het aan moest pakken. Ik heb wel ervaring met verhalen die ik meteen ging schrijven en zo stuk liepen, maar dit verhaal is daar te leuk en mooi voor! Erg bedankt, hier heb ik echt wat aan!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here