Afgelopen najaar verscheen bij Boekerij een nieuwe uitgave van Jonathan Strange & Mr. Norrell, dat eerder in 2004 bij uitgeverij Prometheus verscheen. Een naar eigen zeggen betoverende tijdloze, moderne klassieker die zich afspeelt aan het begin van de negentiende eeuw in Engeland.
Een moderne klassieker
Een beetje scepticisme mag wel bij zo’n uitspraak: een boek wordt niet zomaar een moderne klassieker genoemd. Toch is dat precies het gevoel dat ik tijdens het lezen kreeg. De ietwat droge schrijfstijl, het alwetende perspectief en de voetnoten die getuigen van een geschiedschrijving geven je inderdaad het gevoel dat je een klassieker aan het lezen bent, die echt in de negentiende eeuw opgetekend had kunnen zijn. In mijn optiek geeft dat dit boek – dat moet wedijveren met de veelal vlotte verhalen met een strakke spanningsboog van tegenwoordig – iets bijzonders. Met ruim negenhonderd pagina’s is het een behoorlijk lijvig werk, waar af en toe taaie stukken tussen zaten. De auteur neemt ruim de tijd om uit te wijden over de voorgeschiedenis van personages of gebouwen, terwijl hun rol vaak onbetekenend lijkt. Vooral in het begin zijn er scènes waarvan je het doel niet meteen begrijpt, of die moeilijk in perspectief te plaatsen zijn, maar uiteindelijk grijpt alles heel mooi in elkaar.
Een overtuigend alwetend vertelperspectief
Het alwetende vertelperspectief zorgt voor weinig emotionele binding met de personages. Emoties blijven op de vlakte, hoewel er veel heftige dingen gebeuren. Voor mij was dat een kwestie van wennen: uiteindelijk had dit geen negatieve weerslag op het lezen van het verhaal. De twee tovenaars die de magie naar Engeland willen terugbrengen en centraal staan in deze vertelling, zijn niet echt aangename personages. Hetzelfde geldt voor veel bijpersonages, waardoor het ook weer niet zo erg was om niet té dicht op hun huid te zitten. Hun tegenstellende visies op magie vormen de kern van het verhaal, waarbij je de verhoudingen van leerling en meester naar rivalen en uiteindelijk vijanden langzaam ziet groeien. Iedere (magische) actie heeft een consequentie, die zich soms pas jaren later openbaart. De magie voelde heel willekeurig, zonder aan allerlei regels gebonden te zijn, en voor dit verhaal werkte dit heel erg goed, vooral omdat magie geregeld anders tot uiting kwam dan door de personages bedoeld werd.
Een langzame opbouw naar een grimmige climax
Het is een verhaal met een langzame opbouw, waarin we de twee hoofdpersonen en de mensen in hun omgeving volgen in de ontwikkeling van hun carrière als tovenaars. Het verhaal wordt steeds grimmiger, waarbij hun menselijkheid op de proef wordt gesteld en het onderspit dreigt te delven tegen hun ambitie. Zeker in een wereld waarin carrière maken steeds belangrijker wordt, vormt dit een mooie diepere laag van het verhaal, waarbij je als lezer haarfijn aanvoelt dat het slecht gaat aflopen, maar de personages dusdanig vastzitten in hun denkbeelden dat ze het noodlot niet kunnen afwenden.
Conclusie
Jonathan Strange en Mr. Norrell is een historisch aanvoelend fantasyverhaal dat terecht een moderne klassieker wordt genoemd. Het taalgebruik is rijk, de auteur durft nieuwe dingen uit te proberen, het verhaal zit goed in elkaar en zorgt voor een soort onderhuids onheilsgevoel omdat het verhaal steeds duisterder wordt. Het is een lang en af en toe taai verhaal voor wie vlotte boeken gewend is, waarbij de plot zich vrij langzaam ontvouwt maar wel een rijke wereld laat zien die veel raakvlakken toont met de historie van Engeland en met zijn diepere lagen ook de huidige tijd weet te raken. Dit verhaal is niet voor iedere lezer weggelegd, maar voor wie er geduld voor heeft en zich graag laat verwonderen, is dit boek zeker een aanrader.
Jonathan Strange & Mr Norrell
9789049207861
Boekerij
Oktober 2025
Hardcover
928 pagina's
Susan Swaan
