Fantasy en Sciencefiction uit Japan

0
314

Japan. Het land van knuffelkussens, ninja’s die er niet uitzien zoals je waarschijnlijk denkt, en de oorspronkelijke uitvinders van Brexit – maar dat is een ander verhaal*. Laten we het eens over manga en anime hebben. Japanfans hebben het misschien best bij het juiste eind met hun fandom, want Japan heeft voor de fantasy- en sciencefictionliefhebber veel te bieden.

 

Een korte geschiedenis

Japanse popcultuur is met name in de eerste helft van de twintigste eeuw sterk beïnvloed door de Amerikaanse. Die werd na de tweede wereldoorlog grootscheeps ingezet om Japan cultureel te ‘hervormen’. Geen wonder dat de opbloeiende mangastijl eruitziet als een mengelmoes tussen Mickey Mouse en Betty Boop. Maar al snel vertrekt Japan op zijn eigen pad. Grootmeesters als Osamu Tezuka (Astro Boy) en Shigeru Mizuki (GeGeGe no Kitaro) geven er hun eigen draai aan. Wat in hun eigen land al langer populair is, stroomt vanaf de tachtiger jaren ook massaal door naar de rest van de wereld. Dan pas blijkt hoe eigenzinnig de Japanse ontwikkeling van strips en tekenfilms is geweest. Het is onmogelijk dat in zijn geheel onder de loep te nemen, maar laten we er een paar interessante dingen uitlichten.

Neon-Genesis-Evangelion
Neon Genesis Evangelion

 

SF

Neem sciencefiction. In de VS en Europa bouwt die voort op een traditie die door schrijvers als Jules Verne is ingezet en later door mensen als Isaac Asimov en Arthur C. Clarke gecodificeerd. Met ruimteschepen het uitspansel in, op avontuur, ontmoetingen met aliens en prangende vragen over individualisme en menselijkheid. Wat doet Japan? Get in the robot, Shinji. Japan verzint mecha. Stalen kolossen die in een stevig gemilitariseerde wereld (Mobile Suit Gundam) of politiemacht (Patlabor, waarvan vooral de tweede, door Mamoru Oshii geregisseerde film een meesterwerk is) strijden voor de toekomst. De fascinatie voor groot apparatuur komt al naar voren sinds de aanloop naar de tweede wereldoorlog, waar pulpromans verhaalden over jongetjes die met enorme vliegende schepen de binnenvallende mogendheden verslaan.

Mecha worden bestuurd door mensen – het zijn dus geen robots. Dat opent de deur voor heftig drama. Zijn het oorspronkelijk nog volwassenen die in de cockpit zitten, vanaf de jaren negentig ontdekken makers hoe potent het is om kinderen erin te zetten. Spin-offserie Gundam Wing (naar huidige maatstaven niet al te best) zit vol schreeuwende tieners die doordraaien, maar het is vooral Neon Genesis Evangelion die een aardverschuiving veroorzaakt. Tot op de dag van vandaag is er geen andere anime die zoveel invloed heeft gehad. De serie, van de hand van animator Hideaki Anno, biedt een intense en bij vlagen deprimerende kijk in de psychologie van, tja, zwaar getraumatiseerde pubers. Gecombineerd met wereldvernietigende engelen maakt het dat de apocalypse nog nooit zo boeiend in beeld is gebracht.

Het is niet vreemd dat Japan, geobsedeerd door technologie, zich tevens vol overtuiging stortte op de cyberpunk. Die postmoderne wereld krijgt uiting in meesterwerken als Akira (manga en anime door Katsuhiro Otomo) en Ghost in the Shell (manga door Masamune Shirow, anime door Mamoru Oshii – juist, diezelfde van Patlabor 2).

Delicious in Dungeon
Delicious in Dungeon

 

Fantasy

Fantasy is een heel ander verhaal. Tegenwoordig zijn er veel animeseries die het westerse gevoel van Tolkien en Dungeons & Dragons oproepen (soms met een knipoog, maar nog veel vaker in het ‘hoofdpersoon wordt een digitale MMO-wereld ingezogen’-genre). Japan zou ook Japan niet zijn er geen grote aandacht voor het culinaire was. Recent kwam de manga Delicious in Dungeon uit, over een groep avonturiers die zoekraakt in een kerker en om niet te verhongeren al zijn inwoners maar opeet. Gelukkig is er een chef-dwerg bij die precies weet hoe je die mimics en kobolds lekker bereid.

Toch is dat niet echt inherent Japans. Wat ik eerder zou aanmerken als Japanse fantasy vloeit voort uit hun eigen traditie. Het shintoïsme is een natuurreligie die aanneemt dat er in elk object een ziel kan schuilen. Daaruit zijn folkloristische verhalen ontstaan over zogeheten yokai: griezelige of maffe monsters, van bezeten paraplu’s tot gezichtsloze demonen. Het zijn graag geziene gasten in manga en anime. Soms levert dat Pokémon-achtige series op (met recente kaskraker Yo-kai Watch! als aanvoerder), soms juist erg volwassen, contemplatiever werk, zoals Natsume’s Book of Friends. Dit soort fantasy kan dan ook alle kanten op gaan. En zijn wij in onze fantasyverhalen vooral gek op draken, laat het aan Japan over om er een drakendienstmeisje van te maken, in Ms. Kobayashi’s Dragon Maid.

 

En dus?

Eerlijk is eerlijk, als je grasduint tussen anime en manga (bijvoorbeeld op de zeer toegankelijke, legale streamingsite crunchyroll.com) kom je troep tegen. Sommige series zijn gefabriceerd om maximaal in te spelen op hypes en clichés, met een overdaad aan pantyshots en stereotype personages. Het equivalent van clickbait op het internet. Gelukkig is er ook een hoop goeds dat wordt geproduceerd. Het is lastig om de nieuwste series aan te duiden, omdat elk seizoen een stortvloed aan titels brengt. Laat ik dus voor beide genres een paar evergreens en goede beginpunten geven. Als je nieuwsgierig bent, kun je hier goed mee van start.

 

SF

  • Neon Genesis Evangelion (animeserie, 1995)
  • Mobile Suit Gundam Thunderbolt (animeserie, 2015)
  • Patlabor 2 (animefilm, 1993)
  • Redline (animefilm, 2010)
  • Ghost in the Shell (animefilm, 1995)

Fantasy

  • Princess Mononoke (animefilm, 1997)
  • Spirited Away (animefilm, 2001)
  • Delicious in Dungeon (manga, 2014)
  • Vampire Hunter D: Bloodlust (animefilm, 2000)
  • Spice and Wolf (animeserie, 2006)

 

* Je bent nieuwsgierig naar de Japanse Brexit? Heel kort dan: van halverwege de zestiende eeuw tot 1853 besloot Japan he-le-maal niks meer te maken te willen hebben met de buitenwereld en riep de shogun een staat van ‘sakoku’ af: alle grenzen dicht, niemand komt er meer in of gaat er meer uit. De Britten plegen dus gewoon plagiaat.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here