schrijvensullivan

 

sullivan

In mijn tweede artikel ging ik in op de Wie, Wat en Waar van een verhaal, maar liet ik de Waarom met rust. Zoals je misschien nog weet staat de Wie voor de karakterisering, de Wat voor de plot en de Waar voor de setting. Wat bedoel ik dan met Waarom?

Wanneer je een personage bedenkt zijn de motivaties van dat personage een belangrijk (maar vaak vergeten) aspect, aangezien die de karakterisering en de manier waarop het personage in het verhaal past beïnvloedt. De meeste hoofdpersonages hebben duidelijke motieven, omdat het verhaal nou eenmaal gaat over wat zij willen bereiken en hoe ze dat proberen te doen. Het probleem is echter dat schrijvers daar regelmatig stoppen met schrijven.


Motivaties, de motor van je verhaal

sullivan5In de jaren negentig speelde ik een zogenaamde ‘role playing game’ op de PC, bekend om zijn gigantische speelwereld met vele steden die je kon bezoeken. Deze steden waren echter allemaal hetzelfde. Ze werden automatisch gegenereerd en dat zorgde ervoor dat elke stad en de inwoners kopieën van elkaar waren. Het leek wel een soort onheilspellende Twilight Zone episode. Maar het was vooral erg saai. En net zoals dit spel kunnen ook boeken erg saai worden, als de hoofdpersoon de enige persoon met een echte motivatie is.

In de originele filmversie (dit was al minder in de Extended Version) van Peter Jacksons Lord of the Rings, snapte ik nooit waarom Merry en Pippin zich aansloten bij Frodo en Sam. Het leken kennissen die ze toevallig onderweg tegenkwamen en die zomaar besloten om hun leven, vrienden, huis en verantwoordelijkheden achter te laten om zich aan te sluiten bij een gevaarlijke queeste. Dit was niet Tolkiens fout, hij had voor voldoende achtergrond gezorgd in het boek, dit was echter niet verwerkt in de film. Elke schrijver kan in deze zelfde val trappen door de motivaties van de bijpersonages onbelangrijk te vinden.

Hetzelfde kan gezegd worden over de antagonist. Slecht zijn om het slecht zijn, het is een thema dat vaak voorkomt in fantasy, maar dat zich ook in andere genres, zoals horror en soms thrillers, laat zien. Fantasy is een genre dat al lange tijd bestaat en ik kan me voorstellen dat het wereldbeeld vroeger iets simpeler was. Hoe anders kon de mensheid het uitmoorden van hele volksstammen, alleen omdat ze barbaren of wilden waren, goedpraten. Dit zwart witte wereldbeeld is verleden tijd en lezers willen graag een wat complexere achtergrond bij hun personages zien, zeker ook in de slechteriken van het verhaal. Ze zijn niet langer tevreden met een slechterik zonder motivatie, ze willen weten waarom hij of zij zo geworden is!

antagonistbarbieri

Wanneer je de tijd neemt om te overdenken waarom je slechterik de wereld wil vernietigen, zul je erachter komen dat dit eigenlijk een heel onlogische wens is. Het biedt geen voordeel aan de antagonist, omdat deze waarschijnlijk samen met de rest van de wereld zal sterven. Wil hij de hele mensheid overheersen? Okay, maar waarom? Is het een minderwaardigheidscomplex waar hij last van heeft? Wil hij belangrijk gevonden worden? Okay, maar waarom? Wat heeft ervoor gezorgd dat hij deze ideeën heeft ontwikkeld?

Hoe vaker je jezelf afvraagt ‘waarom’, hoe dieper je personage wordt en daardoor interessanter. Je zult dan ook meteen een aantal fouten uit de motivatie van het personage weten te halen, dingen die niet logisch zijn. Bijvoorbeeld de wens om de wereld te vernietigen. De meeste mensen hebben namelijk betere motivaties dan een drie jaar oude peuter tijdens een driftbui. Het extra werk resulteert vaak in veel interessantere plot-elementen die geheel nieuwe ideeën omvatten, die niet alleen veel geloofwaardiger, maar veel meer interessanter, leuker en soms zelfs origineel zijn.

 

Verzinnen

Hoewel het verzinnen van motivaties niet zo moeilijk is, is het wel lastig om deze zo oip elkaar aan te laten sluiten dat het verhaal interessant en kloppend is. Als je het echt goed wilt doen, heeft ieder personage, hoe klein zijn rol ook is, een motivatie om te doen wat hij doet. De richting die ze op willen en de dingen die ze willen bereiken zijn als stippellijnen die de toekomst ingaan. Soms laat je ze kruisen met stippellijnen van andere personages, en waar ze elkaar kruisen kunnen ze ietwat van hun koers afwijken, wat betekent dat een personage groei doormaakt. Het resultaat met alle stippellijnen is het verhaal. Dit is de aandrijving van je personages, en deze personages zijn de aandrijving van je lezer om door te lezen. Motivaties zijn kleine motortjes die je opwind en loslaat. Zonder deze motivaties worden je personages levenloos en voelen ze aan als een levenloos object als een tafel of stoel.

Motivaties zorgen bovendien voor logica. Ze behoeden je van domme beslissingen. Iedereen heeft wel een boek gelezen of een film gezien waarbij je dacht: “Dat zou niemand doen”. Meestal betekent dit dat de motivatie van het personage in conflict is met de weg waarop de schrijver het verhaal wil laten gaan. Je hebt schrijvers vast wel eens horen zeggen dat hun personages het verhaal naar onverwachte plekken leidden. Dit bedoelen ze daarmee. Je kunt een verhaal dwingen te verlopen zoals jij als schrijver wilt, of de personages hun motivaties laten volgen en kijken waar het verhaal op uitloopt. De eerste methode zal geforceerd aanvoelen en ongeloofwaardig overkomen. Het is bijna altijd beter om te luisteren naar je personages en ze de persoon laten zien die jij van ze hebt gemaakt.

shipbarbieri

Ik had ooit een groepje personages die al de hele dag te paard door de sneeuw reisden en ik had bedacht dat ze van de weg af zouden gaan om in de wildernis te overnachten. Dat is wat ik in mijn opzet van het verhaal had uitgetekend. Alleen toen ik bezig was met het schrijven van deze scène bedacht ik me dat er een aantal kilometers verder een stad was. Het was een vermoeiende dag en alle personages zouden normaal gesproken naar een warm bed verlangen in plaats van in de sneeuw te gaan slapen. Ik wilde echter geen heel hoofdstuk schrijven over hun belevenissen in de stad, wat ik wel zou moeten doen als ik ze naar die stad zou laten gaan. Maar ik kon ze niet op andere gedachten brengen! Waarom niet? Omdat ik, als ik in hun schoenen had gestaan, ook de kans op een warm bed en een goede maltijd niet zou laten schieten. Ik heb daarna een scène geschreven waarbij de personages een discussie hieleden over war ze zouden slapen, waarna ze besloten om naar de stad te gaan. Ze forceren in de sneeuw te slapen had het verhaal een stuk ongeloofwaardiger gemaakt. Uiteindelijk heb ik het extra hoofdstuk dat ik daarna moest schrijven gebruikt om enkele personages verder te ontwikkelen en wed het boek er beter door.

Iets om in gedachten te houden is dat de motivaties de verlangens van de personages zijn, gebaseerd op de informatie die zij op dat moment hebben. Dit zou onvermijdelijk moeten leiden tot het maken van verkeerde assumpties over anderen en over de uitkomst van bepaalde gebeurtenissen en hun plannen. Ik heb al behoorlijk wat verhalen gelezen waar de personages helemaal correct kunnen voorspellen en kunnen anticiperen op wat er gaat gebeuren. Een goed voorbeeld is hier bijvoorbeeld de Sherlock Holmes film uit 2009 met Robert Downey Jr. De film maakt gebruik van een interessante flash-forward techniek, waarbij Holmes door zijn uitstekende analyses tot in de puntjes kan voorspellen wat zijn tegenstander zal doen en hierop zijn plan van aanpak kan aanpassen. Je ziet wat er gaat gebeuren, waarna de scène zich opnieuw afspeelt en het inderdaad precies gebeurt zoals verwacht. Dit was naar mijn mening niet alleen onwaarschijnlijk en een beetje repetitief, het voelde ook aan als een gemiste kans. Wat een geweldige kans op een dramatisch moment wanneer, als de techniek eenmaal was vastgesteld, de gebeurtenissen daarna niet volgens de voorspelling zouden uitkomen! We zouden Holmes zijn stappen vooruit zien plannen, waarna we de verrassing en de wanhoop zouden zien op het moment dat blijkt dat deze niet correct blijken te zijn…

Hoewel dit probleem een gevolg kan zijn van pure luiheid, is het volgens mij ook vaak doordat schrijvers zichzelf niet kunnen losmaken van hun personages. Als de schrijver zichzelf helemaal in het personage verplaatst, voelt deze op een gegeven moment aan als een god in een menselijk lichaam. Dit personage kan dan geen fouten maken. Personages zouden het echter vaak bij het verkeerde eind moeten hebben, of in ieder geval slechts gedeeltelijk goed moeten hebben. Anders zal, wanneer het personage verwacht dat iets gaat gebeuren, de lezer weten dat dit ook daadwerkelijk gaat gebeuren en is natuurlijk alle spanning weg. Als de schrijver echter zichzelf weet uit te bannen en alleen dat ene personage kan worden, wordt het al stukken interessanter. Deze personages zijn dan gebonden aan hun eigen kennis en vooral onwetendheid, gedreven door hun eigen persoonlijke wensen, hun wereld is gekleurd door hun verleden en op die manier zullen hun keuzes logischer aanvoelen. Wat zij verwachten is echter nooit precies wat er ook daadwerkelijk gebeurt. Het resultaat is een dynamische wereld en een spannend plot dat zowel de personages als de lezers weet te verrassen, waardoor de lezer sneller geneigd is de bladzijdes om te slaan.

Logisch

featherbarbieri

Er is echter een verschil tussen een personage dat een logische fout maak doordat hij of zij bepaalde informatie mist, dan een personage dat gewoon dom is. Soms laten schrijvers hun personages belachelijk beslissingen maken, of krankzinnig conclusies trekken om het verhaal de kant op te laten gaan die zij willen. Dat is vals spelen, en lezers weten dit. Om personages in de juiste richting te bewegen zul je de wereld om hen heen moeten aanpassen, zodat hun motivaties veranderen en je ze weer ‘los’ kunt laten. En als je de wereld niet op zo’n manier kunt veranderen om de motivatie van je personages te faciliteren, dan zul je moeten accepteren dat het verhaal zich anders zal moeten bewegen dat je in gedachten had.

Zo zie je hoe belangrijk motivaties zijn. Wanneer je ze vastgesteld hebt, kunnen ze je complete verhaal dat je van plan was om te gaan schrijven veranderen. Maar het hebben van motivaties blaast leven in anders dode personages en helpt domme beslissingen te voorkomen. Want laten we eerlijk zijn, niemand jaagt in het midden van de nacht op vampieren, behalve als ze wel heel goede redenen ervoor hebben. Niemand zou zonder goede reden een spookhuis binnengaan waar het bloed op de muren zit. Motivaties vormen het verhaal dat verder op smaak wordt gebracht door karakterisering en onverwachte uitdagingen.

Het moet ook duidelijk zijn dat personages niet slechts één motivatie hebben. Natuurlijk wil Frodo de ring vernietigen, en wil Harry Voldemort verslaan, maar voordat dat gebeurt willen ze beide ontbijten. Net zoals het motief van de hoofdpersoon het verhaal voortduwt, zorgen de motivaties voor mini-verhalen die de plot gaande houden.

Over deze mini-verhalengaat de volgende les >>


Reacties op: Schrijftips van Michael J. Sullivan 5: Motivaties

Jouw mening: