In 2009 werd Fantastels opgericht door Anaïd Haen: een schrijfwedstrijd van schrijvers voor schrijvers. In 2013 viert Fantastels haar lustrum, o.a. met een verhoogde hoofdprijs: naast het zilveren kunstwerk zal de winnaar 555 euro in de wacht slepen. Het zal ook de vijfde keer zijn dat ik een van de juryleden ben.

Een van de doelen van Fantastels is om de kwaliteit van het Nederlandse sciencefiction-, fantasy-, en horrorschrijverschap te verbeteren. Daarom krijgen alle deelnemers een circa 400 pagina dik juryrapport met uitgebreide, deskundige jurycommentaren door gepubliceerde schrijvers en professionele redacteurs: een eersteklas schrijfcursus boordevol praktijkvoorbeelden van hoe het niet en juist wél moet.

We vinden het belangrijk om schrijvers ook vooraf al zoveel mogelijk basiskennis mee te geven om hun vakmanschap te verhogen. In de VS bestaan uitgebreide databases met informatie voor schrijvers van SF/F/H. In Nederland ontbraken die nog. Daarom zijn wij begonnen die op te bouwen. Zo hebben we een overzicht van publicatiemogelijkheden op de Fantastels website en we stimuleren schrijvers om hun verhalen te verkopen. Fantastels publiceert de deelnemende verhalen niet zelf, want wij vinden het niet eerlijk om onze deelnemers hun eerste publicatierechten (die op de internationale markt zo’n 50 dollar per 1000 woorden waard zijn) af te pakken. Daarnaast zijn wij begonnen aan de Fantastels Encyclopedie.

 



De Fantastels Encyclopedie

 

fantastelsencyDeel 1.1 van de Fantastels Encyclopedie, “Stijlfiguren en stijlfouten”, is sinds 2011 beschikbaar. Dit deel is een vertaling en bewerking van één van de belangrijkste hulpmiddelen die Engelstalige SF/F auteurs hebben: de zogenaamde “Turkey City Lexicon”. Het is een lijst van stijlfouten en stijlfiguren die eigen zijn aan de fantastische genres. De lijst is samengesteld door de sciencefictionauteurs Lewis Shiner en Bruce Sterling en dook voor het eerst op in 1988. Hij geldt internationaal als basiskennis voor SF/F auteurs.

Ik heb de begrippenlijst nog vrij nauw aan het origineel vertaald, maar waar nodig wel al enigszins bewerkt en gemoderniseerd. Want ofschoon de Turkey City Lexicon vrij algemeen geldig is, is hij niet volledig vrij van de persoonlijke voorkeuren van de cyberpunkgeneratie. Dit is bijvoorbeeld te merken in het begrip “Oogasme” (Eyeball Kick): dergelijke levendige, sprekende details die een caleidoscoop van beelden oproepen binnen een barok geschilderde sciencefictionachtergrond zijn nog steeds een goed stijlkenmerk, maar je moet wel beseffen dat het een typisch ideaal was van de cyberpunkauteurs.

Het is de bedoeling om het “Stijlfiguren en stijlfouten” deel van de Fantastels Encyclopedie in de toekomst verder te moderniseren en te actualiseren met de specifieke stijlfouten die we in de aan Fantastels deelnemende verhalen tegenkomen.

 

Infodumps

 

encydraakVerschillende van de belangrijkste stijlfouten die we in Fantastels tegenkomen, staan al in deel 1.1. Zo zien we infodumps heel vaak. Bijvoorbeeld als volgt. Stel je voor je bent een heel spannende scène aan het lezen over een ridder die aangevallen wordt door een draak. De ridder kijkt de draak in de ogen en heft zijn zwaard.

Rook komt uit de neusgaten van de draak. Hij opent zijn bek en braakt een verzengende vlammenstroom uit, recht op het hoofd van de ridder. En dan…

…komt er een verhandeling van twee pagina’s over hoe het kan dat draken vuur kunnen maken, waarom hun eigen bek niet verbrandt, welke grondstoffen ze nodig hebben om drakenvuur te maken, enzovoort… Heel leuk in een populair wetenschappelijk tijdschrift, maar dodelijk voor een stuk literatuur.

Veel schrijvers hebben de neiging om hun verhalen vol te zetten met dit soort verhandelingen: over hoe de familie van de hoofdpersoon is opgebouwd, over de geografie van de wereld waarin het verhaal zich afspeelt, over hoe de magie werkt, over de technologie van de hyperwormgataandrijving… Om heel eerlijk te zijn, heb ik persoonlijk niet zo’n probleem met infodumps, hoor. Oude fantasy- en sciencefictionliteratuur stond er nog vol mee en de lezers in die tijd hadden een hoge tolerantie voor saaie stukken uitleg.

Maar het schrijversambacht is verder ontwikkeld en lezers zijn minder tolerant geworden voor infodumps. Daarom moeten ze voorkomen worden. Dat kan op verschillende manieren. Om te beginnen moet je je altijd afvragen welke informatie onmisbaar is voor je verhaal. Helemaal zonder informatie over de wereld kan een SF/F-verhaal nooit bestaan. Dan krijg je wat we in de Fantastels Encyclopedie een “Nooit Nergens Verhaal” noemen: het verhaal lijkt plaats te vinden in een vacuüm en kan dus nooit de interesse van de lezer wekken.

SF/F lezers vinden het leuk om verplaatst te worden naar originele werelden, maar ze willen geen uitgebreide verhandelingen over die vreemde werelden lezen. Dit is een van de uitdagingen die het schrijven van SF/F-literatuur moeilijker maakt dan het schrijven van gewone literatuur. Voor het vermijden van infodumps biedt de Fantastels Encyclopedie verschillende manieren. Zo kun je je beperken tot de “Randen van de ideeën”. Dat betekent dat je niet hoeft te vertellen hoe het kan dat de draak vuur kan braken; het enige wat van belang is, is dát de draak vuur kan braken en wat de gevolgen daarvan zijn voor de hoofdpersonen in je verhaal.

Maar stel nou dat het toevallig voor de plot van je verhaal wél belangrijk is hoe de draak vuur maakt? Misschien omdat de held uiteindelijk de draak weet te overwinnen door dat ene speciale grondstofje dat de draak nodig heeft weg te nemen. Dan is de truc om de benodigde informatie op een handige manier over je verhaal te verdelen.

Bij de meeste verhalen die bol staan van infodumps geef ik ongeveer het volgende advies: knip al je infodumps uit je verhaal en plak ze in een kladdocument. Vat dat kladdocument zo kort mogelijk samen zodat er alleen die informatie instaat die echt onmisbaar is om je verhaal te snappen. Verdeel die informatie in enkele korte zinnen. Lees vervolgens rustig je verhaal door en kijk waar je elk van die zinnen uit je kladdocument in je verhaal kunt “verstoppen”.

 

Onttastisch verhaal

 

Een andere belangrijke stijlfout die we veel tegenkomen bij Fantastels staat nog niet in de Turkey City Lexicon. Deze stijlfout ga ik in toekomstige updates van de Fantastels Encyclopedie toevoegen. Ik noem deze stijlfout het “Onttastisch verhaal”.

Dit is een verhaal waarbij de auteur een fantastisch element introduceert, dat hij aan het eind weer ontkracht door te beweren dat het onecht was. De auteur beschrijft bijvoorbeeld hoe een wetenschapper een invasie door buitenaardse monsters beleeft… en aan het eind van het verhaal wordt de wetenschapper wakker en heeft hij die buitenaardse monsters alleen maar gedroomd of gehallucineerd. Dat is dus geen fantastisch verhaal, maar een verhaal dat gewoon in de werkelijke wereld kan gebeuren. Het hoort niet thuis in Fantastels en ik zal het altijd voordragen voor diskwalificatie.

Een ander voorbeeld van een onttastisch verhaal is wanneer een geestesziek hoofdpersoon zich bedreigd voelt door iemand die hij een vampier, demon of zombie noemt, maar die zich niet als vampier, demon of zombie manifesteert. Ook dat kan in de werkelijke wereld gebeuren: je kunt zomaar morgen een gek tegenkomen die je uitscheldt voor een zombie! Een fantastisch verhaal is per definitie een verhaal dat niet in de werkelijke wereld (volgens de huidige stand van de wetenschap) kan gebeuren.

Dergelijke “het was allemaal maar een droom”-verhalen komen vooral van beginnende auteurs of van auteurs die alleen gewend zijn om gewone literatuur te schrijven en die het fantastische element niet durven te laten staan omdat ze bang zijn dat lezers het ongeloofwaardig zullen vinden. Je hebt zelfvertrouwen nodig om een goed genreauteur te zijn.

Ervaren genreauteurs die wel met zelfvertrouwen schrijven kunnen het “onttasten” overigens soms wel gericht inzetten als techniek om een genreverhaal te kunnen verkopen als een gewoon literair verhaal. Dan kan het heel handig zijn. Maar in Fantastels willen we echte fantastische verhalen lezen.

Dus bedenk magische of futuristische werelden, merkwaardige wezens en spannende plots. En maak ze vóór 31 oktober (Halloween, de deadline van Fantastels) geloofwaardig zonder in infodumps te verzanden. Dan heb je een goede start voor het winnen van de zilveren Fantastels trofee.


Reacties op: Het jureren van Fantastels: over infodumps en onttastische verhalen

Jouw mening: