Wintervertelling – Mark Helprin

0
31

Omslag Wintervertelling

Wintervertelling van Mark Helprin komt uit 1983, maar is nog niet eerder in het Nederlands verschenen. Toch klinkt het als een prachtig verhaal: een inbreker sluipt een huis in, wordt op heterdaad betrapt en… krijgt een kopje thee van de bewoonster. De twee ontwikkelen gevoelens voor elkaar, maar het meisje is ongeneeslijk ziek. Haar enige hoop bestaat uit het stilzetten van de tijd. Met die paar woorden op het achterplat wordt al een heel verhaal geschetst, dat een beetje aan de film The Fountain doet denken. Het enige probleem: dit is helemaal niet wat er in het boek gebeurt!

Liefde in de tijd van de industriële revolutie
Peter Lake heeft een wat ongewone achtergrond: hij is als vondeling opgegroeid bij de woeste Baaimannen in de moerassen buiten de stad. Als hij twaalf is, wordt hij weggestuurd. Met zijn zwaard, een zakje viswafels en een schelpenkroon probeert Peter zijn geluk te vinden in New York. De stad laat zich in eerste instantie niet van haar beste kant zien, maar Peter overleeft. In een wereld waarin (stoom)machines een steeds belangrijkere rol spelen, vindt hij een plek als mecanicien en later als getalenteerde inbreker.

Op een ijskoude, kristalheldere winteravond observeert Peter een bijzonder fraai stadshuis. Er lijkt niemand thuis te zijn, maar de eigenaar heeft een broertje dood aan inbrekers en heeft daarom allerlei slinkse trucjes ingebouwd. Peter neemt de uitdaging aan en werkt zich naar binnen, om een bezoekje aan de listig verstopte kluis te brengen.

Er is alleen een kleine complicatie: de woning ís niet verlaten. Dat Peter dit niet heeft opgemerkt, komt omdat de dochter des huizes geen licht of verwarming nodig heeft als ze alleen in de winterkou op haar speciale dakterras slaapt. Beverly Penn is intelligent en beeldschoon, maar wordt verteerd door tuberculose. Op het moment dat ze Peter betrapt, komt ze al snel tot een besluit. Deze brutale, rommelige, maar – ondanks alles – eerlijke jongeman is haar grote liefde. En daar komt geen thee aan te pas.

Hoop, vertrouwen en magie
Wat als eerste opvalt aan Wintervertelling is de structuur van het verhaal. Helprins fraaie vertelling vloeit van heden naar verleden en van het ene naar het andere personage, waardoor je je als lezer soms wel een beetje verdwaald kunt voelen. De dikte van het boek (bijna achthonderd pagina’s) is in dat opzicht een geruststelling, want met zo veel ruimte moet het bijna wel tot een ontknoping komen. En dat doet het ook: via de levens van de individuele hoofdpersonen, in en rondom ruim twee eeuwen van de stad New York, wordt een groter verhaal vertelt.

Beverly en Peter zijn vooral in het eerste deel van het boek belangrijke hoofdpersonen, maar ze zijn zeker niet de enigen. Zo is er een eenvoudig en koppig wit melkpaard, dat regelmatig ontsnapt en op een van zijn avonturen een ontmoeting heeft die zijn leven voor altijd verandert. Op zijn beurt bezorgt hij Christiana Friebourg een magische ervaring, die als jong meisje tussen zee, duinen en aardappelvelden opgroeit, maar net zo onvermijdelijk als de andere personages in New York terechtkomt.

Tegenover de soms harde, ruige wereld in het groeiende New York, plaatst Helprin mysterieuze, magische elementen. Rondom New York ligt bijvoorbeeld een onvoorspelbare wolkenmuur, die kolkt en draait en af en toe iemand opslokt. Naarmate de jaren verstrijken geloven echter steeds minder mensen in zo’n fenomeen, waardoor de muur steeds vaker vrij spel krijgt. Een ander voorbeeld is het Lake of the Coheeries, dat op geen enkele kaart staat aangegeven en ook niet altijd te bereiken is. Aan de oevers van het meer wonen koppige, eigengereide dorpelingen, die er zo hun eigen gewoonten op nahouden.

Helprin heeft me achthonderd pagina’s lang betoverd met zijn universum, waar je niet alleen in kúnt geloven, maar dat ook echt wilt.

Liefde en haat
Door de omvang van het verhaal is het niet in een eenvoudige synopsis te vatten, maar dat is een van de dingen die Wintervertelling zo bijzonder maken. Helprins poëtische schrijfstijl schept een sterke, tot de verbeelding sprekende sfeer, bevolkt door kleurrijke personages. Het resultaat is een wereld waarin de stad bijna net zo goed een personage is als haar bewoners, en waarin goed en kwaad overlappen en elkaar zelfs nodig hebben. Zwaarwichtige opmerkingen over de opbouw van ons universum gaan daarbij probleemloos samen met humor, avontuur en aangrijpende momenten. Het ietwat open einde is daar de perfecte afsluiting van.

De omvang van het verhaal, de hoeveelheid personages en de dromerige stijl maken Wintervertelling tot een boek waar je een hekel aan hebt of waar je direct van houdt. Het moge duidelijk zijn dat ik mijzelf tot die laatste categorie reken: Helprin heeft me achthonderd pagina’s lang betoverd met zijn universum, waar je niet alleen in kúnt geloven, maar dat ook echt wilt. Hij schetst een verhaal dat aangrijpt, maar ook troost en hoop biedt met een wereld waarin uiteindelijk alles een zin en een reden heeft, en waarin mens en dier in wanhoop of per toeval boven zichzelf uit kunnen stijgen.

Conclusie
Wintervertelling is een boek dat bewondering of tegenzin oproept. Het is omvangrijk, dromerig en bevreemdend, waardoor het geen allemansvriend is en je je als lezer soms wat verdwaald voelt. Maar tegelijkertijd verwerkt Helprin zijn geschetste wereld, waarin zinloosheid niet bestaat, ook in de opbouw van het boek zelf: je kunt erop vertrouwen dat alle verhaallijnen uiteindelijk samenkomen en een reden hebben. Achter de slecht gekozen, amper van toepassing zijnde tekst op het achterplat, gaat een geweldig universum schuil. Voor mij is dit een verhaal dat niet alleen overtuigt, maar waar ik ook in wíl geloven.

[product_page sku=”9789401602471″]

Wintervertelling Boek omslag Wintervertelling
Mark Helprin
9789401602471
Xander Uitgevers

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here