De rode zwaan – Sjoerd Kuyper

0
16

Omslag De rode zwaan

Ouderdom komt niet altijd met gebreken. Dat geldt volgens Frank Sinatra voor ‘vintage wine’, maar ook de inhoud van mijn boekenkast kan erover meepraten. Daar staat bijvoorbeeld Michael Endes Het oneindige verhaal gebroederlijk op dezelfde plank als Bram StokersDracula. Een recentere klassieker is De rode zwaan van Sjoerd Kuyper. Dit boek is in 1996 voor het eerst gepubliceerd als jeugdroman voor tien- tot twaalfjarigen en is verfilmd in 1999, maar heeft intussen nog niets van zijn charme verloren. Sterker nog: het gaat hier om “Een van de meest romantische en sprookjesachtige Nederlandse jeugdboeken” volgens het NRC.

Pas op voor de drijvende stofzuigers…
Dat sprookjesachtige komt nog niet direct naar voren als we hoofdpersoon Jacob ontmoeten, een dertienjarige jongen in het gezelschap van zijn opa. Hij kan de vertelkunsten van zijn gelijknamige grootvader wel waarderen, maar op nostalgisch jeugdsentiment zit hij niet te wachten. Dat laatste is echter in alle overvloed aanwezig. Na jaren in Frankrijk te hebben gewoond met grandmère, heeft grootvader na haar overlijden namelijk het Bakkumse huisje waarin hij is opgegroeid gekocht, met alle herinneringen van dien. De meest fantastische verhalen komen langs: de belevenissen van het Houtvolk, hun strijd tegen de Romeinen, de verhalen over de Reisgenoot en zelfs de zoektocht naar de wisselvrucht. Jacob geniet ervan, maar twijfelt wel over grootvaders bijbehorende adviezen. Waarom zou je als zichzelf respecterende tiener een boom groeten? Hoe kunnen die eeuwenoude verhalen zich afspelen op een meertje dat pas sinds 1930 bestaat? En waarom waarschuwt grootvader steeds dat je niet op het bruggetje bij het meer vol karpers, die drijvende stofzuigers, mag vallen?

Eventjes gaat alles zoals het moet met de verbouwing, maar dan gaat het natuurlijk mis. Grootvader valt van het dak, bezeert zijn been en raakt in een verwarde koortstoestand. En ondanks alle waarschuwingen begaat ook Jacob een grote fout: in een onachtzaam moment valt hij op het beruchte bruggetje en bloedt in het water. Op dat moment verandert alles. Jacob vindt zichzelf terug in de wereld van grootvaders verhalen en een wilde, magische overlevingstocht begint. Niet alleen probeert hij terug te komen naar zijn eigen wereld, maar Jacob moet tegelijkertijd ook grootvader zien te redden. Die zal namelijk niet lang meer leven zonder de rode houten zwaan die hij op een traumatisch moment in zijn jeugd is kwijtgeraakt…

Vakmanschap van Nederlandse bodem
Het is verleidelijk om meer te vertellen over alle verrassende plotwendingen en -elementen, maar eigenlijk is het te leuk om dit boek onbevangen te kunnen lezen. Hoewel het voor kinderen is geschreven, blijft het ook voor oudere lezers nog interessant. Dat ligt enerzijds aan de aardige mengeling van (oud-)Hollands sentiment (er zijn nog geen mobieltjes!), een door-en-door Nederlandse setting in een bestaande plaats, en de inderdaad heerlijk sprookjesachtige gebeurtenissen. Let wel: Kuyper neemt daarbij een voorbeeld aan de gebroeders Grimm en laat het sprookje in al zijn (soms bloederige) facetten zien. Van meisjes die in meesjes kunnen veranderen, tot en met monsterlijke, gevoelloze soldaten. De originaliteit daarvan doet zelfs bijna aan een Nederlandse Neil Gaiman denken.

Anderzijds schuwt Kuyper ook geen moeilijke of filosofische thema’s. Bedrieglijk eenvoudig komen doodsangst, het verlies van geliefden en zelfs het intussen veelgehoorde ‘leven in het nu’ aan bod. De logica is daarbij onomstotelijk: waarom zou je verdrietig zijn over een naderend afscheid, als je nú nog kunt genieten van het leuke moment? Tot slot is ook de schrijfstijl prima te doen voor meer ervaren lezers. Nergens neigt het naar kinderachtigheid, of leidt het taalgebruik af van het verhaal. De personages overtuigen in hun taalgebruik en humor, waarbij er voor jong en oud ongetwijfeld een personage is om je mee te identificeren. De verschillende gebeurtenissen volgen elkaar logisch en vloeiend op; ook technisch heb ik niets op dit boek aan te merken.

Conclusie
Al met al heeft het NRC geen woord overdreven in zijn omschrijving. De rode zwaan is een moderne klassieker die zowel in de boekenkast van (groot)vader als van (klein)kind een plaats verdient. Een mooie bijkomstigheid is bovendien dat je bij behoefte aan een ‘fan-tour’ niet naar Engeland of andere verdere oorden hoeft af te reizen, maar doodgewoon de trein richting Castricum kunt pakken. Het enige nadeel van een dergelijk indrukwekkend boek is dan weer wel dat ik mij nog niet aan het vervolg (Het hart en het mes) of aan de verfilming heb durven wagen. Zou Kuyper het niveau hebben vastgehouden, of kan het na herhaald lezen van De rode zwaan alleen maar tegenvallen?




De rode zwaan

Sjoerd Kuyper | Hoogland en Van Klaveren | 1996

Wanneer Jakobs opa, die jaren geleden naar Frankrijk is verhuisd, weer terug naar Nederland komt, helpt Jakob hem in de vakantie met het opknappen van zijn oude geboortehuis. De opa van Jakob kan prachtige verhalen vertellen. Op een dag valt opa tijdens het werk van het dak en wordt erg ziek. Jakob hoort van een oude vrouw dat hij hem kan helpen genezen. Daarvoor moet hij op zoek naar een voorwerp dat opa in een ver verleden is kwijtgeraakt.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here