Mark Boode is theatermaker, docent, schrijver en een van de oprichters van Teachers for Climate. Met zijn YA-boek Vogelkinderen heeft hij een toekomstvisie geschetst om tegengewicht te bieden aan alle dystopieën die ons de laatste tijd overspoelen. Hoog tijd om eens wat vragen te stellen over zijn achtergrond, schrijfambities en het boek.

Je bent docent drama op de middelbare school en hebt daarnaast veel ervaring met het schrijven van theaterstukken. Zat het vertellen van verhalen er altijd al in?

Mark Boode

Zeker weten. Toen ik 22 was,  stond ik  in de finale van Groninger Studenten Cabaret Festival (1990) tegenover Theo Maassen. De stand-up was in opkomst en Theo Maassen schudde er de ene grap na de andere uit, snel en scherp. Bij mij lag de focus toen al meer op een mooi verhaal, ondersteund door muziek, heel wat anders. Dat verhalen vertellen heeft zich altijd doorgezet. Ik werkte voor tv, schreef columns voor tijdschriften, maakte theater. En ik merkte dat ik het enorm fijn vond om met jongeren te werken.

Toch zijn al die verschillende media anders in de manier waarop ze verhalen vertellen, heeft dat je geholpen bij het schrijven van je boek, of was het juist even wennen?

Het mooie aan theater is dat je heel zuinig schrijft. Je moet zoveel mogelijk zeggen in zo min mogelijk woorden. Dat is grappig genoeg ook hoe men mijn schrijfstijl in Vogelkinderen typeert. Ik vind het leuk om te spelen met klank en ritme in mijn woordkeuze en zinsopbouw. Dat zul je ook merken als je het boek hardop leest, het is mooi om uit te spreken. Je voelt de dreiging of juist dat opbeurende sfeertje wanneer de situatie daarom vraagt.

En je hebt niet alleen met de taal gespeeld, maar ook met de opmaak…

Ja, inderdaad. Ook de vormgeving is onderdeel van je boek en die kun je heel bewust inzetten. Soms kun je met de opmaak of de typografie een stemming versterken of tegenkleuren. Niet te veel, want dan leidt het af of wordt het plat, maar af en toe een accentje, heel overwogen. In het manuscript had ik alle momenten aangegeven waarop ik dacht dat een afwijking in de opmaak of de typografie waardevol zou zijn, dat is door de redacteuren en vormgevers teruggebracht tot enkele momenten. Juist omdat we er uiteindelijk heel zuinig mee zijn geweest, werkt het.

‘Mensen met vleugels, dat zou in het theater te veel productie vragen.’

Ondanks je achtergrond in theater heb je er toch voor gekozen Vogelkinderen in boekvorm te maken, hoe is dat zo gekomen?

Tsja, ik heb er zeker over nagedacht het een theaterstuk te laten zijn. Sterker nog, het oorspronkelijke idee was voor een theaterstuk, omdat ik nou eenmaal gewend ben zo te denken. Ik merkte alleen dat de dingen die ik wilde vertellen te groot waren om als een theatervoorstelling te laten werken. De productie zou veel vragen, vanwege de uitgebreide wereld die in mijn hoofd ontstaan was, met berglandschappen en stromende rivieren, massascenes, mensen met vleugels en de gevoelsmatige communicatie met dieren.

Achterin het boek staat een reisgids naar Amalur, met beschrijvingen, geschiedenis en een landkaart.

Toen bedacht ik dat dit misschien het moment was om de toekomstroman te schrijven die mij al heel lang voor ogen stond, en ik begon met het uitstippelen van het verhaal als boek. Dat werd voor mij zowel een openbaring als een meesterproef. Een voorstelling is zo’n zestig A4’tjes dialoog, dan ben je er wel. Nu moest ik alle nuances, dubbele lagen en emoties die je in het theater tijdens de spelregie vormgeeft, in tekstvorm oproepen. Dat werd een ontdekkingstocht, met nieuwe moeilijkheden en nieuwe mogelijkheden. Ik denk dat je mijn nieuwsgierigheid als schrijver terugleest.

Aan die meesterproef heb je drie jaar geschreven. Waar ging het meeste tijd in zitten?

Ik ben bij elk verhaal lang bezig met research en het maken van eerste outline. Ik wilde heel graag een boek schrijven dat zich afspeelde in een duurzame, groene toekomst. We zien elke dag sombere vooruitzichten over diersoorten die uitsterven, bossen die verdwijnen, de zeespiegel die stijgt. Daaruit volgen ook veel dystopische verhalen. Ik wilde uitzoeken hoe de toekomst eruitziet als we alle kennis die we nu bezitten, inzetten om de wereld duurzaam vorm te geven. Ik heb kinderen, sta voor de klas. Ik wilde tegengewicht bieden aan alle sombere verhalen. Er zijn ook hele mooie ontwikkelingen aan de gang.

‘Wij moeten ons anders tot dieren gaan verhouden.’

En wat ontdek je dan als je daarop inzoomt?

Er gebeurt gewoon heel veel. De huidige politieke en economische leiders hebben weinig baat bij verandering, zij danken hun positie aan hoe het nu is. Maar er zijn veel duurzame start-ups en nieuwe economische modellen worden op kleine schaal al uitgeprobeerd. Er wordt nagedacht over ‘groene’ oplossingen voor vervoer, stedenbouw, energieopwekking. Veel van deze technologieën worden door jonge mensen ontwikkeld en zij wéten dat ze aan de bak moeten. Mijn kinderen en leerlingen voelen dat ook, terecht laten zij van zich horen in bijvoorbeeld de Youth for Climate beweging. In mijn boek heb ik al deze duurzame ideeën een eeuw doorgetrokken.

Je hebt voor je boek wetenschappelijke ontwikkelingen bekeken en voorspellingen gedaan. Waar heb je naar gekeken?

Ik ben begonnen bij de basis. Want eigenlijk willen we allemaal ‘gewoon’ gelukkig zijn. Terwijl de meeste landen zich focussen op economische welvaart, maken nieuwe modellen beleid op basis van welzijn: geluk. Dat heb ik overgenomen. Ook de nieuwe wetenschappelijke overtuiging dat dieren karakters, emoties en sociale verbanden hebben, heb ik gebruikt: wij moeten ons anders tot dieren gaan verhouden. Dus heb ik het grondbezit afgeschaft, want op basis van wat hebben mensen het recht op bezit van land, en de dieren die er leven niet? Over een eeuw leer je op de middelbare school hoe je kunt communiceren met dieren, daar ben ik van overtuigd. Aan die ideeën heb ik technologische ontwikkelingen als zelfrijdende deelauto’s toegevoegd. Het is enorm leuk om als schrijver grote stappen te zetten naar een nieuwe samenleving.

‘Juist scholieren stellen de hele wereld ter discussie.’

Ik las dat je je leerlingen ook liet meelezen met het verhaal.

Ik schrijf voor die doelgroep (YA, hoewel het volwassenen aanspreekt), dus ik heb mijn leerlingen inderdaad de eerste hoofdstukken laten lezen en gevraagd wat ze leuk vonden en waar ze afhaakten. Dat gaf me inzicht in welke delen ze goed, te moeilijk of juist te kinderachtig vonden. Zo kon ik de juiste toon vinden. Het boek is ook licht filosofisch, wat enkele uitgevers afschrok. Filosofische vraagstukken voor scholieren waren voor hen vreemd. Daar snap ik niets van, juist op de middelbare school begin je de wereld te ontdekken. Scholieren stellen zoveel vragen, over wie ze zijn, wie ze willen worden. Juist scholieren stellen de hele wereld ter discussie. En terecht.

Kijk naar Youth for Climate. De klimaatspijbelacties hebben het klimaat internationaal op de kaart gezet. Ze hebben hun boodschap goed doordacht, zijn overal goed georganiseerd en weten wat ze willen. Hun demonstraties gaan over zingeving, de toekomst, de zorg voor onze planeet. Zij zijn niet de egoïstische mobieltjesgeneratie zoals ze vaak afgeschilderd worden. Ik ben in Nederland een van de oprichters van Teachers for Climate. Wij wilden dat deze leerlingen serieus genomen worden.

‘Door te vechten, verleg je je grenzen.’

Nu je boek verschenen is en er recensies verschijnen; heb je het idee dat het goed wordt ontvangen?

Er zijn kinderen die het boek al drie keer hebben gelezen, hoorde ik. Daar kun je als schrijver alleen maar van dromen, als je tot diep in de nacht achter je bureau zit te ploeteren. Maar ik ben voor dit boek goed begeleid door redacteuren die heel kritisch naar het manuscript keken. Dat is niet altijd leuk. Als ze vinden dat iets niet werkt, en ik weet niet gelijk hoe het anders moet, kan ik echt in paniek raken. Maar juist door dat gevecht verleg je je grenzen, en word je als schrijver beter.

En nu, ben je bezig met een vervolg of een ander nieuw boek?

Ik heb mijn hele leven al verhalen verteld, dat kan ik niet uitzetten. Het leuke van een boek is dat het er gewoon voor altijd is. Als je het nu bestelt, kun je het morgen lezen. Een theaterstuk is weg als het niet meer gespeeld wordt. Al mis ik wel dat ik niet meer kan zien wat mijn publiek ervan vindt. Soms zou ik er heel even bij willen zijn, als iemand onderuit op de bank mijn boek ligt te lezen.

‘Ik ben heel nieuwsgierig hoe mijn verhaal verder gaat.’

Ik ben best lang bezig geweest mijn wereld op te zetten, dus ik ben nieuwsgierig geworden hoe het verder gaat met Dayo en Aqila en hoe hun wereld zich ontwikkelt. Er is een grote rol weggelegd voor dieren, en voor technologische ontwikkelingen. Maar wat wordt dan de plek van de mensen? Wat maakt ons nog uniek, als blijkt dat intelligentie, karakter en gevoel bij dieren aanwezig is en technologie ons op alle vlakken overtreft. Wat is ons bestaansrecht dan? Dat zijn dingen die me bezighouden. Zulke hersenspinsels zijn misschien een goed begin voor een vervolg.

Lees je zelf ook wel eens fantasy of sciencefiction?

Zeker weten. Een van mijn grote voorbeelden is toch wel J.R.R. Tolkien. Zijn wereld is zo waanzinnig knap in elkaar gezet, de geschiedenis, taal, volkeren, zo volledig. Qua schrijfstijl vind ik Chaos Walking (De Chaos Trilogie) van Patrick Ness erg mooi, losjes en poëtisch tegelijk. Het verhaal speelt zich af op een andere planeet, waar mensen onbedoeld elkaars gedachten kunnen horen. Die worden daar knettergek van. Nu ben ik bezig in Machines Like Me van Jonathan Cape, een prachtig boek over twee studenten die een vreemde relatie krijgen met een zeer menselijke robot. De vraag: wat gebeurt er als technologie niet alleen slimmer maar ook menselijker wordt? Het is een enorme uitdaging om aan al die prachtige verhalen, weer een eigen verhaal toe te voegen.

Vogelkinderen – Mark Boode
De wereld van Dayo en Aqila is groen en vreedzaam. Geluk staat voorop. Dieren hebben een stem. Als de hoogste bestuurder in het niets verdwijnt, breekt een opstand uit. Dayo en Aqila volgen een spoor de bergen in. Twee verliefde tieners proberen een perfecte wereld te redden van de ondergang.

Prijs: € 14,95 | ISBN: 9789082418910 
Website: www.vogelkinderen.nl
Ook verkrijgbaar als e-boek.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.