Interview met Koen Vyverman – Spatterlight

0
56

 

De Amerikaanse sciencefiction- en fantasyschrijver Jack Vance (1916-2013) heeft over de hele wereld fans verworven. Een van deze liefhebbers, Koen Vyverman, is samen met John Vance (de zoon van), bezig aan een fantastisch project om alle verhalen van Jack Vance opnieuw in omloop te brengen, zowel de originele versies als de Nederlandse vertalingen. Dit wordt gedaan onder de vlag van Spatterlight. Sciencefiction liefhebber Jos Lexmond sprak Koen en vroeg hem naar alle ambitieuze plannen en wat we allemaal kunnen verwachten. Het moge duidelijk zijn, fans van Jack Vance kunnen de komende tijd hun hart ophalen!

Kun je om te beginnen wat over jezelf vertellen?

Ik ben afkomstig uit het Vlaamse heuvellandschap tussen Gent en Brussel, maar woon na omzwervingen in Luxemburg en Duitsland inmiddels al bijna 15 jaar in Nederland. Bouwjaar 1967. Van opleiding ben ik wiskundige, afgestudeerd met proefschrift in de astrofysica. Na enkele jaren van wetenschappelijk onderzoek besloot ik wat anders te gaan doen en rolde de ICT in. Naast mijn kantoorbaan werk ik van 5 tot 9 voor Vance, zowel als uitgever als in de rol van literair agent en rechtenbeheerder.

spatterlightlogoIs Spatterlight een Nederlands/Vlaams initiatief?

Ja en nee. Eerst was er Spatterlight Press, opgericht door John Vance, de zoon van Jack. Ik kende Jack en John al sinds de eeuwwisseling, toen ik voor het eerst in Oakland bij de Vance’s werd uitgenodigd. Ik was toen betrokken bij het Vance Integral Edition (VIE) project, dat zich tot doel had gesteld om een gelimiteerde integrale Engelse Vance editie te publiceren op basis van de in hun oorspronkelijke toestand herstelde teksten. De boeken zoals Jack ze had geschreven dus, minus alle wijzigingen die er gedurende vijf decennia door overijverige uitgevers in waren aangebracht. Nadat de VIE een feit was, waren John en ik nog een aantal jaren zoet met ervoor zorgen dat er ook een digitaal archief kwam van al deze gerestaureerde teksten.

Toen het digitale archief op punt stond zijn we als Spatterlight Press met een kleine groep enthousiastelingen onder de leiding van John Vance een integrale Engelse e-boek editie gaan publiceren. Dit zijn de Vance Digital Edition e-boeken die onder andere via www.jackvance.com en diverse andere webwinkels worden aangeboden. Het grappige is dat het team dat deze krachttoer voor elkaar kreeg naast John en mijzelf vooral uit Nederlanders bestond!

In het voorjaar van 2015 was ik in Californië om er samen met John op zoek te gaan naar de locatie van de boerderij waar Jack zijn kindertijd heeft doorgebracht en waarover hij in zijn autobiografie schrijft. Met behulp van de archieven van het Geschiedkundig Genootschap van Oakley vonden we de precieze locatie, en we reden er een hele dag rond om filmopnamen te maken voor een toekomstige documentaire over leven en werk van Jack Vance. Tijdens de lange autoritten praatten we uitgebreid over het vraagstuk hoe we de boeken van Jack levend konden houden. Of op z’n minst in druk en beschikbaar voor nieuwe generaties lezers.

Traditioneel werden de boeken van Vance uitgegeven doordat een netwerk van literaire agenten contracten bemiddelde met uitgevers wereldwijd. John merkte op dat er de voorbije jaren alsmaar minder nieuwe edities verschenen, vermoedelijk ten gevolge van het feit dat de literaire agenten (die met een percentage van de royalty’s hun brood verdienen) verkozen om hun tijd en energie in meer lucratieve auteurs dan Vance te investeren. Onze conclusie was: als we willen dat Vance-boeken weer in zoveel mogelijk landen en in zoveel mogelijk talen beschikbaar komen, dan zullen we daar zelf voor moeten zorgen.

Zo gezegd, zo gedaan: John bedankte zijn literair agent voor bewezen diensten, en we spraken af dat hijzelf met Spatterlight Press voor nieuwe Engelstalige edities zou gaan zorgen, en dat ik zou gaan focussen op het verwezenlijken van nieuwe edities in alle andere talen. En dat lukt aardig. In een tijdsspanne van ongeveer 1 jaar is Spatterlight Press met de uitgave van de Signature Series gestart, een fraai vormgegeven Engelse print-on-demand editie in 62 delen, waarvan op dit ogenblik zo’n 20 titels verkrijgbaar zijn via diverse Amazon sites.

Zelf heb ik Spatterlight opgericht, waarmee ik enerzijds als internationale literaire agentuur voor Vance fungeer en inmiddels voor zo’n 25 titels nieuwe contracten heb afgesloten met diverse Spaanse, Franse, en Italiaanse uitgevers. En anderzijds is Spatterlight zelf ook uitgever: mijn eerste publicatie was een nieuwe en uitgebreide editie van het zeldzame Jack Vance Lexicon van Dan Temianka dat in januari van dit jaar verscheen. In het voorjaar publiceerde Spatterlight drie nooit eerder in het Frans verschenen mysteries: L’Homme en cage (The Man in the Cage), Les Îles de la mort (The Deadly Isles), en Sombre Océan (The Dark Ocean). En nu zijn dus de Nederlandse vertalingen aan de beurt…

emphyrioZijn de plannen om Vance opnieuw uit te geven gebaseerd op de Vance Digital Edition en worden de originele titels die Vance bedacht had en door uitgevers werd aangepast opnieuw gehanteerd?

De plannen om Vance weer in het Nederlands uit te geven zijn ontstaan naar aanleiding van een wijziging in de Nederlandse wet in 2015. Daarin staat onder andere een bepaling die het mogelijk maakt dat de maker van een vertaling het recht heeft om een bestaande overeenkomst met een uitgever te ontbinden als het betreffende werk onvoldoende geëxploiteerd wordt – lees: als een vertaling langere tijd niet meer in druk is, en de uitgever geen plannen heeft om daar verandering in te brengen.

Ik heb toen contact gezocht met een aantal van de vertalers die sinds 1970 de Vance vertalingen hebben gemaakt die door Scala en Meulenhoff zijn uitgegeven, en ik heb hen voorgesteld dat zij contact zouden opnemen met Meulenhoff om na te gaan of er binnen afzienbare tijd plannen voor Vance heruitgaven konden worden verwacht. Zulks bleek niet het geval, en eerder dit jaar hebben de vertalers dan ook hun rechten teruggekregen van Meulenhoff. Spatterlight is vervolgens met de vertalers een nieuwe exploitatie-overeenkomst aangegaan, en vanaf 28 augustus, de 100ste geboortedag van Jack Vance, verschijnen dan ook de eerste heruitgaven. Spatterlight start met vier klassiekers uit het Vance oeuvre: Emphyrio, Blauwe Wereld, De Talen van Pao, en De Stervende Aarde.

Omdat het heruitgaven van bestaande vertalingen betreft, blijven de bekende Nederlandse titels gehandhaafd; die horen immers bij het vertaalde werk. Vance’s originele Engelse titels die door de VIE in ere waren hersteld en die je ook in de Engelse digitale editie terug ziet komen, worden dus in eerste instantie niet gebruikt. 

Natuurlijk geven we niet zomaar klakkeloos oude vertalingen uit. Alle teksten worden aangepast aan de in 2005 gereformeerde spelling, en een aantal vertalers leest z’n werk na om hier en daar wat te moderniseren. Daarnaast probeert Spatterlight daar waar relevant wel iets van het eigenzinnige karakter en de specifieke voorkeuren van Vance ook in de Nederlandse edities te bewaren. Vance hield zich niet altijd even netjes aan alle taalregeltjes, en dat doen wij dus ook niet.

Overigens zit er tussen de eerste vier heruitgegeven Vance titels wel al een primeur: de vertaling van De Talen van Pao is door de vertaler M. K. Stuyter SJ helemaal herzien en vanuit de Engelse VIE editie aangevuld met flink wat tekst die in de eerdere versies van het boek ontbrak en waardoor het verhaal nu een kleine 10% langer is dan voorheen.

emphyrioZijn jullie echt van plan om alle boeken en verhalen van Jack Vance opnieuw uit te gaan geven?

Dat klopt, sterker nog, daar zijn we al mee begonnen. En niet alleen dat: Spatterlight gaat een integrale vertaalde Vance editie uitgeven, Het Verzameld Werk van Jack Vance geheten. Het wordt een reeks van 62 delen. De nummering en titels komen overeen met de nieuwe Engelse integrale editie, de Spatterlight Press Signature Series, zoals die te vinden is op de officiële Vance site. Naast de heruitgaven van de bestaande vertalingen zijn er natuurlijk nog flink wat Vance boeken die nooit eerder in het Nederlands verschenen zijn. Met name een aantal mysterieromans, wat kortverhalen, en diverse onuitgegeven werken. Spatterlight is van plan om de inkomsten uit de verkoop van de heruitgegeven werken integraal te investeren in het laten maken van nieuwe literaire vertalingen van alles wat nog niet eerder was vertaald, zodat de reeks in de loop van de komende jaren geleidelijk zal worden vervolledigd.

Een uitzondering vormen de drie mysteries die Jack ooit schreef voor de Ellery Queen misdaadreeks. John en ik zijn er niet in geslaagd om met de Ellery Queen rechtenbeheerders tot een overeenkomst te komen, zelfs niet voor de in hun oorspronkelijke staat herstelde VIE-teksten die toch significant anders zijn dan wat er onder de naam Ellery Queen is gepubliceerd. Wie deze wil lezen zal op zoek moeten gaan naar het beruchte deel 14bis van de Vance Integral Edition. Wie weet komt het er ooit nog eens van dat we ook deze drie verhalen kunnen toevoegen aan de Signature Series en Het Verzameld Werk…

Worden de boeken van Vance opnieuw uitgegeven in de Meulenhoff stijl? Dus met dezelfde omslagen en vertalers?

Wel dezelfde vertalers dus, maar de Spatterlight uitgaven lijken verder in niets op de Meulenhoff edities. Het Verzameld Werk is als een volledige reeks ontworpen met een grafisch ontwerp dat erop gericht is om het er fraai uit te laten zien als alle boeken naast elkaar op de boekenplank komen te staan. 

In tegenstelling tot de eerdere Nederlandstalige edities gebruikt Spatterlight geen generieke omslagillustraties. Ieder deel in de reeks is voorzien van een illustratie die speciaal voor het betreffende boek is gemaakt. En niet door de minste kunstenaars. We hebben omslagen van onder andere Joe Bergeron, David Russell, Marcel Laverdet, Konstantin Korobov, en Luc Desmarchelier, om er maar enkele te noemen. In een aantal boeken komen kaarten voor en deze zijn helemaal opnieuw ontworpen, op basis van de VIE kaarten, maar met een modern design.

Ieder deel in de reeks heeft ook een paar unieke kenmerken: op de achterflap staat telkens een foto van Vance, genomen in het jaar waarin hij het boek schreef. En de titelpagina is voorzien van een facsimile handtekening uit datzelfde jaar. Aangezien de reeksnummering grosso modo de chronologische volgorde van de oorspronkelijke verschijningsdatums der werken aanhoudt (met enkele pragmatische uitzonderingen) zie je Vance dus geleidelijk aan ouder worden op de achterflap, en je ziet ook vanaf de jaren tachtig zijn handtekening meer en meer onleesbaar worden, hetgeen natuurlijk een reflectie is van het tragische feit dat hij gradueel blind aan het worden was…

 

emphyrioHoe zullen de zogenaamde dubbelromans uitgegeven worden?

Er komt 1 deel van het Verzameld Werk in een dergelijke vorm, De Zoon van de Boom & De Huizen van Iszm (deel 8). Daar zijn praktische redenen voor. Qua lengte zijn dit eigenlijk novellen, te kort om als individuele boekdelen uit te geven in het wat grotere paperback formaat (circa 15cm bij 23cm) van de reeks. Een van de dunnere volumes, De Vijf Gouden Banden (deel 3), was net lang genoeg om op zichzelf te kunnen staan. De Machines van Maz hebben we samen met Freitzkes Beurt gebundeld in een Miro Hetzel volume, deel 50. De resterende twee verhalen die eerder in de Meulenhoff dubbelromans verschenen, De Domeinen van Koryphon en Blauwe Wereld, zijn wel van romanlengte en verschijnen als respectievelijk deel 46 en deel 30.

De kortverhalen worden gebundeld in 6 boekdelen met dezelfde inhoudsopgave als de delen 1, 6, 13, 25, 31, en 61 van de Spatterlight Press Signature Series. En een van mijn persoonlijke favorieten is deel 12, waarin drie perfecte Vance pareltjes zijn gebundeld: De Drakenruiters, Het Laatste Kasteel, en De Wonderbaarlijke Verrichtingen van Sam Salazar. Voor De Drakenruiters heeft de Franse SF illustrator Marcel Laverdet een fantastische nieuwe omslagillustratie gemaakt.

Hoe zullen de boeken verschijnen? Als pockets, paperbacks of gebonden? En ook misschien als Ebook?

Spatterlight geeft Het Verzameld Werk van Jack Vance uit in twee versies: groot formaat paperback, en Kindle e-boek. Onze Kindle e-boeken (.mobi) zijn DRM-vrij. Wij maken het de lezers liever niet moeilijk om aangekochte content op een toestel naar keuze te lezen. De digitale versie van het Verzameld Werk bestaat overigens uit 66 delen i.p.v. 62. Bij een e-boek heb je namelijk niet de beperking dat het verhaal lang genoeg moet zijn opdat de rug van het boek voldoende dik wordt om er nog tekst op te kunnen drukken. De indeling van de e-boek editie wordt identiek aan die van de Vance Digital Edition.

De distributie van zowel de paperbacks als de e-boeken gebeurt via Amazon. In principe kan je ze kopen via je favoriete Amazon-site, maar hou er rekening mee dat de verzendkosten voor paperbacks verschillend zijn. Als je bijvoorbeeld een boek bestelt op amazon.com dan rolt het in de V.S. van de drukpers, en dan betaal je dus trans-Atlantische verzendkosten. Als je datzelfde boek op de amazon.de of op de amazon.fr site bestelt, dan wordt het effectief in Frankrijk gedrukt, en ben je dus veel voordeliger uit qua verzendkosten… Merk op dat de Nederlandse site amazon.nl enkel aan e-boeken doet. Voor de paperbacks moet je dus echt naar de Duitse, Franse, of Engelse Amazon site.

Wat zal de frequentie van verschijnen zijn?

Ik verwacht dat we minimaal twee delen per maand aan de reeks kunnen toevoegen, en dat we over twee jaar toch wel een heel stuk richting voltooiing gevorderd zullen zijn.

emphyrioEr is een bundel ‘De Stervende Aarde’ verschenen waarin een aantal anders auteurs een verhaal in het Stervende Aarde universum geschreven als eerbetoon aan de overleden Jack Vance. Zijn er plannen om ook andere auteurs uit te geven?

Voor de middellange termijn, zeg maar nadat de uitgave van Het Verzameld Werk van Jack Vance is afgerond, heb ik natuurlijk wel plannen. Wat ik graag zou doen is een selectie van SF & F klassiekers nieuw leven inblazen. Denk maar aan Tanith Lee, Fritz Leiber, Van Vogt, Laumer, Dick, Herbert, Anderson, en nog vele anderen waarvan nauwelijks nog iets in druk is maar die het net als Vance ook verdienen om opnieuw onder de aandacht te worden gebracht en hun beste werk beschikbaar gemaakt voor nieuwe generaties lezers. Een en ander zal er natuurlijk van afhangen of de erven en/of rechtenbeheerders van deze schrijvers heil in zien in zo’n project..

Er zijn Nederlandse schrijvers die verhalen in de geest van Vance geschreven hebben. Om er maar eens een paar te noemen: Paul Harland, Tais Teng, Jaap Boekestein, Gerben Hellinga en ikzelf ook natuurlijk. Zou het een plan zijn om er een aantal van in een bundel te laten verschijnen als Nederlandse hommage aan Vance?

Dat is een interessant idee! Als daar voldoende animo voor is dan zeg ik geen nee. Tais heeft aan de totstandkoming van de Vance Digital Edition bijgedragen middels een aantal fraaie omslagillustraties, maar ik heb hem pas dit jaar op Elfia eindelijk een keer ontmoet. De andere heren ken ik enkel van naam en faam. Als jij contact legt en het idee slaat aan, dan gaan we er zeker verder over praten!

Bedankt voor de antwoorden en we wensen jou en Spatterlight uiteraard alle succes toe. 

Interview gehouden door Jos Lexmond en geplaatst met permissie van het NCSF. 

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here