Gastblog Kirsten Groot: Edo-Japan als inspiratiebron

0
287

Kirsten Groot doorliep de bachelor Japanstudies en is momenteel bezig met een master East Asian Studies. Haar interesse en expertise gebruikte ze voor haar debuut De terugkeer van Layhar (lees hier onze recensie). Dit is het eerste deel van Shirareta Sekai, een high fantasy serie met een wereld gebaseerd op vroegmodern Japan (1600-1868). Enkele van de personages in de serie zijn gebaseerd op een historisch figuur, waar Kirsten in deze gastblog wat dieper op ingaat.


De geschiedenis is gevuld met interessante figuren die elk op hun eigen wijze hun stempel hebben gedrukt op de wereld. Hoewel veel verhalen inspiratie halen uit Europese geschiedenis, is dat natuurlijk niet de enige optie. Elk land ter wereld heeft zijn eigen verhalen en bekende personen. Dat heb ik wel gemerkt toen ik begon met de opleiding Japanstudies aan Universiteit Leiden. De Japanse cultuur wordt vaak uniek genoemd en beschouwd als een mix van (hyper)moderne en traditionele elementen; een plek waar traditie en moderniteit harmonieus samenleven.

Hoe meer je echter leert over Japan en haar geschiedenis, hoe meer je beeld ervan wordt uitgedaagd. Japan is complex en heeft een rommelige geschiedenis, net als elk ander land. Bij mijn geschiedenislessen en keuzevakken werd regelmatig informatie gedeeld waardoor mijn idee van historisch Japan levendiger werd en minder statisch. Ik hield bij alle lessen mijn schriftje gereed om aantekeningen te maken voor mijn boek en dan schreef ik vooral verrassende details op, zoals de commerciële cultuur en het toerisme van de vroegmoderne periode.

Hoewel mijn verhaal fantasy is en mijn wereld niet bedoeld is om historisch Japan te recreëren, vind ik het leuk om details in de wereldbouw te stoppen die het populaire beeld van Japan nuanceren of zelfs tegenspreken. De lessen waren een grote inspiratiebron voor de setting van het verhaal, maar ook voor subplots en zelfs personages. En op een dag, tijdens de geschiedenisles in een volle zaal, toen ik klaar zat met een ijskoffie op tafel en mijn pen in de aanslag, vertelde mijn docent over de vereniging van Japan.

De Verenigde Toekomst

 ‘Voor een verenigde toekomst,’ zei Saburo plechtig.
Yafuku en Ueno herhaalden zijn woorden als om de nachtelijke bijeenkomst officieel af te sluiten. ‘Voor een verenigde toekomst.’

[De terugkeer van Layhar – p. 207]

In deze scène spreken drie invloedrijke mensen in het geheim met elkaar af, gedreven door de gedeelde ambitie om twee landen te verenigen tot één keizerrijk. Dit plotpunt van de Verenigde Toekomst verwijst naar de vereniging van Japan aan het eind van de 16e eeuw. Vanaf de mid-15e tot eind 16e eeuw was er in Japan sprake van burgeroorlog. Die tijd wordt dan ook sengoku jidai genoemd, ofwel de periode van strijdende staten. Gedurende deze chaotische periode bestond Japan uit domeinen bestuurd door krijgsheren die elkaar onderling bevochten. Met de acties van drie belangrijke figuren werd het land verenigd, stopte de strijd en begon de vroegmoderne periode. Deze figuren zijn: Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi en Tokugawa Ieyasu.

De krijgsheer en de koekoek

Bij een les Japans hebben we ooit gelezen over een bekende verzameling van drie haiku waarin de verenigers willen dat een kleine koekoek zingt. Hun methodes hiervoor horen een afspiegeling te zijn van hun persoonlijkheid.

Oda Nobunaga:

鳴かぬなら 殺してしまえ ホトトギス
Als de kleine koekoek niet zingt, vermoord ik hem.

Toyotomi Hideyoshi:

鳴かぬなら 鳴かせてみせよう ホトトギス
Als de kleine koekoek niet zingt, zorg ik ervoor dat hij zingt.

Tokugawa Ieyasu:

鳴かぬなら 鳴くまで待とう ホトトギス
Als de kleine koekoek niet zingt, wacht ik tot hij zingt.

Zoals de gedichten laten zien, had Oda Nobunaga naar verluidt een kort lontje, zou Toyotomi Hideyoshi calculerend zijn geweest en was Tokugawa Ieyasu geduldig.

Een van de mannen die in het citaat van de Verenigde Toekomst wordt genoemd, Yafuku, is als personage een verwijzing naar deze drie personen. Hoewel hij trekjes heeft van alle drie, is er een op wie hij het meest is gebaseerd: Oda Nobunaga.

Oda Nobunaga

Oda Nobunaga (1534–1582), geboren in de provincie Owari, was een krijgsheer aan het hoofd van de Oda clan. Met grote ambities trok hij ten strijde en kreeg hij het voor elkaar om een derde van de Japanse domeinen te veroveren (JapanKnowledge). Als persoon wordt hij omschreven als stoutmoedig, autocratisch en met een liefde voor nieuwigheden; zo was hij de eerste krijgsheer die musketten gebruikten in zijn leger (Britannica). Nadat hij zelfmoord had gepleegd toen hij werd aangevallen door een van zijn eigen generaals, nam zijn vazal Toyotomi Hideyoshi het over. Die wreekte Nobunaga’s dood en verenigde de rest van Japan. Na zijn dood greep Tokugawa Ieyasu de macht en zijn familie bleef aan de top voor meer dan twee eeuwen lang.

Hoewel Nobunaga er dus niet in is geslaagd om over heel Japan te heersen, heeft hij wel de eerste stap gezet die tot de vereniging heeft geleid.

De beruchte krijgsheer

Nobunaga is de geschiedenis in gegaan als een bijzonder beruchte krijgsheer. Tijdens die geschiedenisles over de vereniging las mijn docent een verontrustende brief voor – althans, een vertaling – geschreven door Nobunaga. Het was de eerste keer dat ik over die man hoorde, en wauw… wat een eerste indruk. Hij had het aan een vazal geschreven tijdens zijn campagne in de provincie Echizen. Een stukje ervan luidt als volgt:

The town of Fuchū is nothing but corpses, with not a clear spot anywhere around; I’d like to show it to you! Today I shall search every mountain and every valley, and I shall kill them all.

(De Bary; Keene; Tanabe; Varley 2001, 448)

Van alle bronnen die we hebben behandeld, is deze het meeste bijgebleven puur door het enthousiasme dat erin zit. Natuurlijk zal hij een andere kijk hebben gehad op moord door de chaotische tijden waarin hij is opgegroeid; tijd- en plaatsgebondenheid is niet voor niets een belangrijk begrip bij geschiedenis. Het was ook zeker niet ongewoon dat men genadeloos was tegenover vijanden. Maar het feit dat hij er met zoveel trots en blijdschap over schreef…

Met al zijn daden heeft hij zeker een reputatie voor zichzelf opgebouwd en de meningen over hem zijn verdeeld. Hoewel een bepaalde groep academici beweert dat zijn tirannieke persoonlijkheid en gewelddadige beleid zijn ondergang onvermijdelijk maakten, zegt een andere groep juist dat zijn meedogenloze en pragmatische beleid noodzakelijk was om orde te scheppen in de chaos van zijn tijd (Vaporis 2019, 211).

Nobunaga’s liefde voor thee

Naast strijd en verovering, hield Nobunaga zich bezig met cultuur en met thee, in het bijzonder. Zijn theemeester en cultureel adviseur was niemand minder dan Sen no Rikyū, die een enorme invloed heeft gehad op de vorming van de theeceremonie. Nobunaga was een verzamelaar van objecten gerelateerd aan thee – vooral Chinese – en gebruikte die als beloningen om relaties met vazallen en bondgenoten te onderhouden of als middel om zich te verzoenen met vijanden (Vaporis 2019, 210). Andere krijgsheren gebruikten kunst en architectuur om hun macht en prestige te vergroten, en op diezelfde manier gebruikte Nobunaga zijn theespullen (Vaporis 2019, 210).

Yafuku’s innerlijke Nobunaga

Zoals ik al zei, heb ik voor het personage Yafuku inspiratie gehaald uit Nobunaga. Zijn karakter is alleen minder opvliegend en hij is niet zo moordlustig. Het is namelijk de genadeloze, pragmatische kant die ik in hem wilde verwerken. In boek 1 is het wellicht nog niet heel erg te merken, maar in boek 2 en vooral 3 zullen zijn Nobunaga trekjes wel wat meer naar voren komen…

Bronnen:

  1. “Oda Nobunaga.” Britannica. Accessed on June 11, 2020. https://www.britannica.com/biography/Oda-Nobunaga
  2.  “Oda Nobunaga [織田信長].” Encyclopedia of Japan. JapanKnowledge. Accessed on June 11, 2020. https://japanknowledge-com.ezproxy.leidenuniv.nl:2443/lib/display/?lid=10800HS012402
  3. De Bary, Theodore; Keene, Donald; Tanabe, George; Varley, Paul. Sources of Japanese Tradition: from earliest times to 1600. New York: Columbia University Press. 2001.
  4. Vaporis, Constantine Nomikos. Samurai: An Encyclopedia of Japan’s Cultured Warriors. California: ABC-CLIO. 2019.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here